Цахим шуудангийн санамж (Email disclaimers)

Бэлтгэсэн Л.Галбаатар

Цахим шуудангийн санамж буюу “Email disclaimers” гэдэгт юуг ойлгох вэ?

Цахим шуудангийн санамж (цаашид “санамж” гэнэ) гэдэг нь цахим шууданд хавсаргасан мэдэгдэл юм. Энэхүү мэдэгдэл нь ихэвчлэн хууль зүйн төдийгүй маркетингийн зорилгоор ашиглагддаг. Мөн санамж нь вэб хуудаст ашиглагддаг. Гэхдээ энэ бичлэгт зөвхөн цахим шууданд холбогдох хэсгийг авч үзье.

Яагаад танд санамж хэрэгтэй вэ?

Цахим шууданг санамжтай байлгах эсэхийг шийдэхэд туслах хэдэн шалтгаан бий. Эдгээр нь хууль зүйн, маркетингийн гэх үндсэн хоёр хэсэгт хуваагддаг. Энэ бичлэгт зөвхөн хууль зүйн шалтгааныг нь авч үзье.

Хууль зүйн шалтгаан

Санамж нь таныг цахим шуудангийн агуулгаас болж хариуцагчаар татагдан бүтэлгүйтэх, улмаар шүүхийн өмнө хариуцлага хүлээхээс хамгаалах эсэх тодорхойгүй санагдаж болох юм. Гэхдээ энэ нь таны холбогдсон хэрэгт хариуцлагаас чөлөөлөгдөхөд тань зайлшгүй туслана.

Тодруулбал, санамж нь цахим шуудантай холбоотойгоор танай байгууллагын эсрэг олон хүн нөхөн төлбөр шаардаж шүүхэд зарга мэдүүлэх эрсдлээс урьдчилан сэргийлнэ.

Тиймээс ямагт санамж ашиглахыг зөвлөж байна. Санамж нь дор дурдаж буй хууль зүйн эрсдлээс таныг хамгаалж чадна. Үүнд:

• Нууцлал алдагдах: Та санамжийн хэсэгт цахим шуудангийн агуулга нь нууц болохыг анхааруулах замаар хүлээн авагч нууц мэдээллийг задруулахаас байгууллагаа хамгаалж чадна. Хэрэв хүлээн авагч энэхүү нууцлалыг зөрчвөл тэрээр хариуцлага хүлээнэ.

• Нууцлал санамсаргүйгээр алдагдах: Хэрэв ажилтан нууц цахим шууданг хэн нэгнээс хүлээн аваад санамсаргүйгээр буруу хүн рүү дамжуулан илгээвэл ажилтан төдийгүй байгууллага нь хариуцлага хүлээнэ. Ийм зүйл их тохиолддог. Жишээ нь буруу хаяглагдсан цахим шуудан постмастер-т илгээгдэж болох бөгөөд түүнд цахим шууданг унших эрх олгогдоогүй. Түүнчлэн, цахим шуудан амархан саатуулагддаг. Энэ тохиолдолд цахим шуудангийн тань төгсгөлд тухайн зурвас нь зөвхөн тухайлсан хүлээн авагчид зориулсан тухай мэдэгдэл оруулсан бөгөөд хэн нэгэн уг цахим шууданг эндүүрч хүлээн авсан бол тухайн этгээд нууцлалыг хангах ёстой ба ингэснээр та хамгаалагдана.
• Вирус халдаах: Ажилтан вирус агуулсан цахим шууданг илгээх буюу дамжуулан илгээвэл үүнд танай байгууллага хариуцагчаар татагдана. Цахим шуудангаар дамжин вирус нэвтрэх, үлдэх явдалд саад болдог вирусын сайн илрүүлэгчийг байгууллага ажиллуулахаас гадна та бас санамждаа тус цахим шуудан нь вирус агуулсан байж болохыг анхааруулснаар хүлээн авагч нь вирусыг шалгаж, устгах явдлыг хариуцдаг.
• Гэрээ байгуулах: Бичгэн харилцаа, тэр дундаа цахим шуудан нь хувь хүмүүсийн бодит, илэрхий үйлдлийн дагуу хууль зүйн гэрээ болж ашиглагддаг. Хэрэв тухайн ажилтан цахим шуудангаар гэрээ байгуулахыг хүсэхгүй бол санамжид аливаа гэрээ нь тухайн ажилтны удирдлагын зүгээс баталгаажсаны үндсэн дээр дагаж мөрдөгдөнө гэх утгыг тусгах хэрэгтэй.
• Хайхрамжгүйгээр ташаа мэдээллэх: Хуулиар, тухайн этгээд нь гуравдагч этгээдэд бодит, тохиромжтой зөвлөгөө өгөх үүрэгтэй. Хэрэв ажилтан цахим шуудангаар мэргэжлийн зөвлөгөө өгдөг бол байгууллага тухайн зөвлөгөөний үр нөлөөг зөвлөгөө авагч, гуравдагч этгээдийн өмнө хариуцдаг. Зохистой санамж нь тухайн байгууллагыг хариуцлага хүлээх эрсдлээс хамгаална.
• Ажилтны хариуцлага: Гэхдээ байгууллага нь эцсийн дүнд ажилтныхаа үйлдэл, эс үйлдэхүй, тэр дундаа илгээж буй аливаа цахим шуудангийн агуулгыг хариуцах бөгөөд санамж нь хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл юм. Харин байгууллага нь ажилтанд гүтгэлэг, доромжлол бүхий, бусдад гэм хор учруулсан бусад зохисгүй мэдэгдэл хийхгүй байх тухай тодорхой зааврыг танилцуулсан бөгөөд ажилтан тус дүрмийг зөрчсөн бол байгууллага ба ажилтны хувийн хариуцлага ялгамжтай байна. Энэ талаар байгууллага нотлох ёстой бөгөөд цахим шуудангийн санамжийг баримтлах, “цахим шуудангийн журам”-ыг хэрэгжүүлэх талаар ажилтанд тодорхой, хоёрдмол утгагүйгээр анхааруулж цахим шууданг зүй бусаар ашиглахгүй байхтай холбогдсон арга хэмжээ авсан байх ёстой юм.

Эцэст нь хэлэхэд, санамж нь хууль ёсны зорилгод үйлчлэх хэрэгсэл бөгөөд гүтгэлэг, доромжлол, бусдад гэм хор учруулсан агуулга илгээгч этгээдийг хамгаалахгүй. Ихэнх санамж нь ажилтан зөрчил гаргахаас сэргийлж байгууллагын зүгээс хийсэн бүх мэдээлэл бөгөөд холбогдох нөхцөл байдалд байгууллагын хариуцлагыг хөнгөрүүлэх, чөлөөлөх явдалд үйлчилдэг.

 2010-06-25

Эх сурвалж: http://www.emaildisclaimers.com/

Read more...

Зөөврийн тооцоолуурыг аюулгүй авч явах 9 арга

Бэлтгэсэн Л. Галбаатар

Бидэнд зөөврийн тооцоолуураа ажлын газраасаа авч явах, зөөх шаардлага их гардаг. Гэхдээ зөөврийн компьютер хулгайлагдах нь хаана ч нийтлэг үзэгдэл болжээ. Энэ нь зөөврийн тооцоолуур хэрэглэгч этгээдийн компанийн төдийгүй хувийн, санхүүгийн чухал мэдээллийг эрсдэлд оруулж байгаа юм. Иймд дараах 9 аргатай танилцаж зөөврийн тооцоолуурынхаа аюулгүй байдлыг хангана уу. 

1. Тооцоолуурын цүнх ашиглахаас зайлсхий

Зориулалтын цүнх нь таныг зөөврийн тооцоолуур авч явааг илчилдэг. Тэгэхээр зөөврийн тооцоолуурыг тань хамгаалж чадах доторлосон цүнх буюу хайрцаг хэрэглэхийг зөвлөж байна.

2.Тооцоолуурынхаа нэвтрэх дугаар буюу нууц үгийг бүү үрэгдүүл

Зөөврийн тооцоолуурынхаа нэвтрэх үгийг хадгалах нь машины түлхүүрийг хадгалахтай л адил. Нэвтрэх дугаар буюу нууц үггүйгээр таны хувийн болон компанийн мэдээллийг хулгайлах нь хэцүү байдаг.

3.Тооцоолуураа биедээ авч яв

Таны тээшийг эрх бүхий этгээд шалгахаас бусад тохиолдолд онгоцонд, галт тэргэнд явахдаа зөөврийн тооцоолуураа байнга биедээ авч яв. Тээшээ алдах нь тооцоолуураа алдсанаас л дээр. Хэрвээ машинаар явж буй бол тооцоолуурыг хямгадахад хялбар. Тухайлбал, тооцоолуураа ашиглаагүй үедээ тээшиндээ хийгээд түгжчихэж болно.

4.Мэдээллээ цоожил

Шифрлэх буюу цоожлох нь хэн нэгэн таны тооцоолуурыг мэдэлдээ авч, файлуудад тань халдахаас хамгаалах бас нэг арга зам юм. Та аль ч файл, фолдер-оо цоожлох боломжтой. Ингэснээр хэн нэгэн таны чухал мэдээллийг олсон ч, түүнд нэвтэрч, мэдээлэлтэй танилцаж чадахгүй. Энэ аргыг хэрэглэхийн тулд хэрэгтэй мэдээллээ хэрхэн цоожлох талаар нэмж үзнэ биз.

5.Тооцоолуураасаа нүд бүү салга

Та нисэх онгоцны буудалд явж буй бол хамгаалагч нь таны тээшийг алдагдахгүй байхад анхаарал тавьж чадахгүй. Албаны хүн таны цүнхийг металл илрүүлэгчээр шалгахаас бусад үед тээшээ гараасаа бүү салга. Олон цүнх адилхан харагддаг бөгөөд таных холилдож алга болоход амархан юм.

6.Тооцоолуураа шалан дээр тавихаас зайлсхий

Шалан дээр тооцоолуураа тавих нь түүнийг мартах, алдах эрсдэлтэй. Та тооцоолуураа газар тавих болбол хөлийнхөө хооронд юмуу алхахад тань саад болох байрлалаар тавих хэрэгтэй.

7.Тооцоолуурын тоноглол худалдаж ав

Тооцоолуураа өрөө, ширээндээ орхих хэрэг гарвал “зөөврийн тооцоолуурын хамгаалалтын утас” ашиглаж, түүнийг хүнд жинтэй сандал, ширээ зэрэг найдвартай зүйлд бэхэл. Ингэх нь хэн нэгэн тооцоолуурыг авч явахад хэцүү болгоно. Мөн ийм утас нь алдагдсан тооцоолуурын байршлыг илтгэдэг програмтай байдаг. Тэрхүү програм нь тооцоолуурыг интернэтэд холбогдох үед ажиллаж, тооцоолуурын бодит байршлыг нарийвчлан илтгэдэг. Тийм програмын нэг нь “ComputracePlus” юм.

8.Дэлгэцний хамгаалалт ашигла

Ийм хамгаалалт нь олон нийтийн газар чухал мэдээлэлтэй ажиллаж байх үед хүмүүс таны мөрөн дээгүүр хийж буй зүйлийг тань гүйлгэн харахаас урьдчилан сэргийлэхэд тусалдаг. Энэ нь ялангуяа таныг аялан явах, хөл ихтэй газар ажиллах шаардлага гарсан үед туслах болно. Энд дурдсан дэлгэцийн хамгаалалтын жишээг дараах цахим хаягаас үзэж болно: Www.Secure-It.com/products/privacy_notebook.htm

9.Зочид буудлын өрөөнд тооцоолуураа бүү орхи

Маш олон эд зүйл зочид буудлын өрөөнөөс алдагддаг бөгөөд тэнд найдваргүй байдаг. Та тооцоолуураа өрөөндөө орхиж гарах шаардлагатай бол хаалгандаа “бүү саад бол” гэж бичих буюу тийм тэмдэглэгээ тавьж гарах нь илүүдэхгүй болов уу.

Хэрвээ зөөврийн тооцоолуураа алдчихсан бол юу хийх вэ?

-       Сүлжээнийхээ нэвтрэх үгийг өөрчилж компанийн серверийн аюулгүй байдлыг хангахад тусал

-       Алдсан тухайгаа орон нутгийн эрх бүхий байгууллага (цагдаа гэх мэт) болон компанийнхаа мэдээллийн технологийн хэлтэст яаралтай мэдэгд

-       Зөөврийн тооцоолуурт хэрэглэгчийн мэдээлэл байсан бол компанийнхаа санхүүгийн төлөөлөгч, хууль зүйн төлөөлөгч зэрэг эрх бүхий этгээдтэй холбоо барих хэрэгтэй. Тэд зохих ажиллагааг явуулах болно.

Эх сурвалж:

Microsoft.com- 9 ways to increase the security of your laptop while on the road

Read more...

Байгууллагын тооцоолуур ашиглалтын журам

Л. Галбаатар

Кибер довтолгоотой тэмцэх Монголын баг (MonCIRT)-ийн мэдээлсэнээр, 2009 оны 11 сарын байдлаар жилд 150000 орчим монголчууд кибер халдлагад өртөж, 8000 нь хохирогч болж байна.
Уг хохирогчдын тоонд бүхий л байгууллагууд тодорхой хэмжээгээр багтах болов. Ийм  эрсдэлийн эсрэг гол хэрэгсэл нь байгууллагын "тооцоолуур ашиглах журам" юм.

Тодорхой, тухайлсан харилцааг л зохицуулдаг тул "тооцоолуур ашиглалтын журам" аль ч байгууллага, улсад нийтлэг зарчим, заалттай байдаг. Ингээд тэрхүү зарчим, заалтуудтай танилцая.

- Тооцоолуур, тооцоолуурын сүлжээ, түүн дэх мэдээллийг байгууллагын өмчийн эд хөрөнгө гэж үзнэ.

Байгууллагын эд хөрөнгө гэдэгт таны хариуцсан тооцоолуур, түүнд хадгалагдаж буй бүхий л мэдээлэл (цахим шуудан, дуут шуудан, цахим харилцааны хөдөлгөөн) хамаарах бөгөөд түүнийг ажилтны хувийн нууцад хамааруулахгүй. Мэдээллийг ил болгох, хэрэглэх эрх нь байгууллагын эрх бүхий этгээдэд хадгалагдана.

- Уг эд хөрөнгийг хуулийн хүрээнд байгууллагын удирдлагын баталж зөвшөөрсөн зорилгод ашиглана.

Ажлын бус цагаар, байгууллагаас илүү зардал гаргахааргүй, ажил үүргийн гүйцэтгэлд сөргөөр нөлөөлөхөөргүй бол тооцоолуурыг хувийн хэрэгцээндээ ашиглах боломж ажилтанд бий. Гэвч эндээс л байгууллага кибер халдлагад өртөх эрсдэл бий болдог. Учир нь ажилтны “хувийн хэрэглээ” нь байгууллагын хяналт, тооцоололд багтахгүй өргөн хүрээтэй цахим харилцаа байдаг. “Хувийн хэрэглээ”-нд тулгуурласан халдалтын арга зам, нөхцөл нь хувисан өөрчлөгдсөөр байдаг. Yahoo, Google, Microsoft, Paypal-ийн “үйлчилгээний албанаас” гэх “сайхан мэдээ”, Онлайн лотоны ялагч боллоо гэх мэдээллүүд нь хэрэглэгчийн бүртгэл, холбогдох нууц мэдээллийг цуглуулах, хулгайлах, хордуулах зорилготой байдаг.   

- Уг эд хөрөнгийг хууль бус зорилгод ашиглах нь хариуцлага хүлээлгэх үндэслэл болно.

Байгууллагын холбогдох журамд хориглох үйлдэл, түүнтэй холбогдсон хариуцлагыг тодорхойлж өгдөг. Гэхдээ байгууллагын журам зөрчсөн үйлдэл нь эрүүгийн, захиргааны хариуцлага хүлээлгэх үйлдэлтэй давхцаж байх нь бий. Энэ нь Эрүүгийн хуулийн боловсронгуй бус байдалтай холбоотой. Нэг үйлдэлд хоёр өөр хариуцлага хүлээх эрсдэл ажилтанд байдаг тул байгууллагын хувьд дотоод журмаа хуулиас нарийвчлалтайгаар боловсруулах нь ажилтнуудаа гэмт хэрэгтэн болгох эрсдэлээс сэргийлэх юм. Гэхдээ энэ нь ял завшуулах тухай бус бөгөөд, зөрчил бүхий үйлдэлд тохирсон хариуцлага хүлээлгэх, хэлмэгдлээс сэргийлэх тухай юм.

- Хэрэглэгч зөвхөн албан ёсоор зөвшөөрсөн төхөөрөмж, өгөгдөл, мэдээлэлтэй ажилллана. 

- Албан ёсоор зөвшөөрөөгүй мэдээллийг олж авахгүй.

- Тухайн мэдээллийг ашиглах зөвшөөрөлгүй хүнд сүлжээнээс мэдээлэл татаж өгч болохгүй. 

- Тухайн тооцоолуур, мэдээлэлтэй ажиллах эрхтэй ажилтны тоо тодорхой, хязгаарлагдмал байна.

- Байгууллагын тооцоолуур, түүний сүлжээнд хохирол учруулахуйц мэдээлэл, программыг нээх, хадгалахыг хориглоно.

- Тооцоолуур, түүний сүлжээг зөвшөөрөгдсөн, мэргэжлийн ажилтнаар гүйцэтгүүлэх.

Тооцоолуурын эзэмшил, бүртгэлийн талаар мэддэг, андуурахгүй байх нь чухал юм. Мөн сүлжээний хүрээнд хариуцаагүй мэдээлэл хаяг “андуурсан” байдлаар ирэх нь бий. Түүнийг буцааж илгээх нь зохистой байдаг.

Тухайн байгууллагын ажилтан хэдий ч, тухайн мэдээлэлтэй холбоогүй этгээдэд мэдээлэл дамжуулах нь журмын эсрэг үйлдэл юм.

Тодорхой давтамжтайгаар тооцоолуурын нэвтрэх үгийг солих нь зохистой бөгөөд энэ талаар бусад ажилтанд мэдэгдэх шаардлагагүй юм. Нөгөө талаар, нэвтрэх үгийг солих тухай байгууллагын мэдэгдлийг дуурайсан, “хортой” мэдэгдэл ирэх нь ч бий. Иймд нэвтрэх үг солихын өмнө түүний давтамж, хэлбэр зэрэгт анхааралтай хандах хэрэгтэй болдог.

Тооцоолуур ашиглалтын хүрээн дэх аливаа асуудал нь тусгай мэдлэг, туршлага шаардсан зүйл тул ажилтан бүр мэдээллийн технологийн мэргэжилтэнтэйгээ зохих хамтын ажиллагаа, харилцаатай байх нь тааварлахад бэрх, олон янзын дүр төрхтэй кибер халдлагаас өөрийгөө болон бусад ажилтнаа хамгаалах гол нөхцөл юм.

Энэ удаа тооцоолуур ашигладаггүй байгууллага, ажилтан ховор болж буй, нөгөө талаар кибер халдлагад өртөх хохирогч нэмэгдэж буйтай холбогдуулан байгууллагад мөрдөх “тооцоолуур ашиглах журам”-ын тухай толилууллаа.

Read more...

Цахим орон зайн гэрэл зургууд ба гэм хор

         Хэн бүхний хувьд интернэтэд гэрэл зургуудаа байршуулах нь хялбар болсоор байна. Тэрхүү гэрэл зургуудын талаар санал, бодлоо илэрхийлэх нь бүр хялбар болсон. Энэ нь эрх зүйн асуудлын нэг хэсэг болж байгаа юм. Энэ бичлэгт Монгол Улсын эрх зүйн хэм хэмжээг үндэслэн дараах бүтцийг баримтлав.

1. Цахим орон зайд гэрэл зураг нийтлэх асуудал

2. Эрх зүйн зөрчил

3. Дүгнэлт, санал, зөвлөмж

Цахим орон зайд гэрэл зураг нийтлэх асуудал

Үндсэн хуулийн 16-р зүйлийн 16-р хэсэгт зааснаар Монгол Улсын иргэн итгэл үнэмшилтэй байх, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх, үг хэлэх, хэвлэн нийтлэх эрхтэй. Ийм эрхээ эдлэх хэлбэрийн нэг нь цахим хуудаст гэрэл зураг нийтлэх, түүнд “сэтгэгдэл бичих” билээ.

Мөн Үндсэн хууль, Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн тухай хуульд зааснаар Монгол Улсын иргэний хувьд гэрэл зургийн болон түүнтэй төсөөтэй аргаар туурвисан бүх төрлийн бүтээлээ өөрийн болон зохиомол, нууц нэрээр, эсхүл нэргүйгээр нийтлэх эрхтэй.

Эдгээр эрхийн хамт иргэн нь шударга, хүнлэг ёсыг эрхэмлэн Үндсэн хууль, бусад хуулийг хүндэтгэж, сахин биелүүлэх, хүний нэр төр, алдар хүнд, эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хүндэтгэх үндсэн үүрэгтэй.

Эрх зүйн зөрчил

Өнөөдөр иргэний дүрсийг гэрэл зураг хэлбэрээр нийтэлдэг монгол хэл дээрх цахим хуудсын жагсаалт урт болжээ. Миний мэдэж байгаагаар URL буюу дээрх цахим хуудсуудын хаягийг компьютер дээрх А4 хуудсын мөр бүрт бичихэд нэг хуудсанд багтахгүй байна. Тэдгээр цахим хуудсын “гэрэл зураг” бүхий хэсэг нь дараах нийтлэг нэртэй байна. Үүнд:
“Монгол охид”,
“Hi5-ын монгол охидууд”,
“Сайхан монгол бүсгүй”,
“Зургийн цомог-Залуус; Охид бүсгүйчүүд; Сак хосууд; Монгол хамтлаг, дуучид; Анги хамт олон; Вэб камер-нууц дуран”,
“Шилдэг зураг”,
“Хүмүүс”,
“Фото зураг”,
“Мongolian girls”,
“Элдэв зураг”.

Эдгээрт дараах нийтлэг зөрчил харагдаж байна.


- гэрэл зургийн болон түүнтэй төсөөтэй аргаар туурвисан бүх төрлийн бүтээлийн хувьд зохиогчийн эрхийн зөрчил /Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн тухай хууль, Эрүүгийн хуулиар тодорхойлсон зөрчил/

Зарим цахим хуудаст гэрэл зургийг “тамгалсан” буюу тухайн цахим хуудаст нийтлэгдсэн гэрэл зураг бүрт вэб сайтынхаа нэр бүхий тэмдэглэгээг тавьсан байдаг. Тодорхой баримт, мэдээллээр бол вэб сайт дахь гэрэл зургийн тэмдэглэгээ нь хууль ёсны, үнэн, зөв гэж үзэх боломжгүй байна.

Зохиогчийн эрхийн тухай хуульд зааснаар гэрэл зургийн аргаар туурвисан бүтээл нь зохиогчийн эрхээр хамгаалах бүтээл мөн бөгөөд түүнийг туурвисан хувь хүн нь бүтээл болон түүний нэрийг зохиогчийн зөвшөөрөлгүйгээр аливаа арга хэлбэрээр хувиргах, гажуудуулах, өөрчлөхийг хориглох, бүтээлийг нь бүхий л арга, хэлбэрээр ашиглах үйл ажиллагааг зөвшөөрөх болон хориглох онцгой эрхтэй.

Тухайн вэб хуудсанд зохиогчийн эрхийн зөрчлийн тухай мэдээллийг хүлээн авах нөхцлийг бүрдүүлээгүй, зохиогчийн эрхийн зөрчил гаргах нь гэрэл зураг бүхий цахим хуудсыг интернэтийн үйлчилгээ түгээгчийн зүгээс хаах үүргийг Зохиогчийн эрхийн хуулиар хүлээлгэсэн байдаг.

- Компьютер, мэдээллийн сүлжээг ашиглах журам зөрчсөн, мэдээллийн сүлжээнд зөвшөөрөлгүй нэвтрэх зөрчил /Захиргааны хариуцлагын тухай хууль, Эрүүгийн хуульд тодорхойлсон зөрчил/

Монголын цахим хуудсууд уншигч-хэрэглэгчидээсээ гэрэл зургийг цахим шуудангаар хүлээн авах, зарим хуудасны хувьд хэрэглэгч нь гэрэл зургийг шууд нийтлэх боломжтой байгаа нь хэн нэгэнд компьютерийн мэдээллийн эргэлтийн хүрээг хууль бусаар ашиглаж хувь хүний гэрэл зургуудыг олж авч, дур мэдэн ашиглах шалтгаан, нөхцөл болж байна.

- Садар самууныг сурталчлах зөрчил /Садар самуун явдалтай тэмцэх тухай хууль, Захиргааны хариуцлагын тухай хууль, Эрүүгийн хуульд тодорхойлсон зөрчил/

Монгол хэл дээрх цахим хуудаст нийтлэгдсэн гэрэл зургийн дор хязгаарлалтгүйгээр хэн бүхэн бүхий л хэлбэрээр “сэтгэгдэл үлдээх” боломжтой байгаа. Энэ нь бэлгийн дур хүслийг өдөөх зорилгоор хурьцал үйлдэх тухай илэрхийлэх болон хүний бэлэг эрхтнийг илтээр гэрэл зураг, дүрс, дуу авианы бичлэг болон бусад хэлбэрээр уншуулах, сонсгох, үзүүлэх нөхцөл болж байна.

- Доромжлох, гүтгэх зөрчил /Эрүүгийн хуульд тодорхойлсон зөрчил/

Цахим хуудас дахь гэрэл зургийн сэтгэгдлүүд нь иргэний дүрсийг доромжилсон, гүтгэсэн шинжтэй байгаа бөгөөд цагийн зүүний хөдөлгөөнийг үл хамааран байрласаар гэрэл зурагт дүрслэгдсэн тухайн иргэнд гэм хор учруулах түвшинд байна.

Гэрэл зураг бүхий нийтлэлд сэтгэгдэл бичих боломж нь үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрхтэй холбоотой. Харин сэтгэгдэл бичихдээ хүний эрхийг зөрчих, хуулийг сахихаас чөлөөлөгдөх эрх хэн нэгэнд хуулиар олгогдоогүй юм. Сэтгэгдэл бичихийн өмнө, эрх зүйгээр тодорхойлсон хүний эрхийг хангах, хуулийг сахих үүргийг анхаарах хэрэгтэй болно.

Тодорхой шалтгаан, бодит байдалд нийцсэн эсэхээс үл хамааран хэн нэгнийг гүтгэх, доромжлох нь хууль зүйн хариуцлага хүлээлгэх үйлдэл юм.
“Үүргээ мэдээгүй” гэсэн шалтгаан хэлж хууль зүйн хариуцлагаас чөлөөлөгдөх боломж үгүй.

- Иргэний захидал, харилцааны нууцын халдашгүй байдлын эсрэг зөрчил /Хувь хүний нууцын тухай хууль, Эрүүгийн хуулиар тодорхойлсон зөрчил/


Олон нийтийн харилцааны вэб сайт буюу Social networking site нь түүний хэрэглэгчдийн хувийн орон зай, “цахим орон байр” гэж үзэх хандлага дэлхийн интернэт хэрэглэгчдийн дунд төлөвшиж байна. /Lawsuit seeks information on how government uses social-networking site-12/02/2009 www.asisonline.org/ Ийм цахим орон байр дахь гэрэл зураг, мэдээлэл нь задруулбал тухайн хүний хууль ёсны ашиг сонирхол, нэр төр, алдар хүндэд илтэд хохирол учруулж болзошгүй мэдээ гэж тооцогдож байгаа юм.

Түүний хажуугаар social networking site-г “олон нийтийн газар” гэж үзэх сөрөг хандлага бас байгаа юм. Энэхүү хандлага нь facebook.com, myspace.com, linkedin, flickr.com, hi5.com гэх мэт олон нийтийн харилцааны вэб сайт-цахим хуудсууд дахь хувь хүний гэрэл зургуудыг олж авч, дур мэдэн ашиглаж байгаа үйлдлээр илэрч байна.



Одоо гэрэл зурагт дүрслэгдсэн этгээдийн эрхийн талаар тусгайлан авч үзье.

Энэ талаарх суурь зохицуулалт нь Иргэний хуулийн 21-р зүйлийн 21.5, 21.6 хэсэг, 497, 511-р зүйл юм.

Иргэний дүрсийг гэрэл зураг, кино, дүрс бичлэгийн хальс, хөрөг зураг болон бусад хэлбэрээр өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр нийтэлсэн, олон нийтэд үзүүлснээс гэм хор учирсан гэж үзвэл тухайн этгээд гэм хорыг арилгахыг шаардах эрхтэй бол бусдын эрх, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндэд хууль бусаар санаатай буюу болгоомжгүй үйлдлээр гэм хор учруулсан этгээд уг гэм хорыг хариуцан арилгах үүрэгтэй.

Энд, цахим хуудас дахь гэрэл зураг нь түүнд дүрслэгдсэн этгээдийн зөвшөөрлийг авсан байх шаардлагатайг харуулж байгаа юм.

Цахим орон зайд гэрэл зураг нийтлэхэд хэд хэдэн этгээд оролцдог, тэрхүү нийтлэл нь олон нийтийн “бай” болдог зэрэг нь гэрэл зурагт дүрслүүлэгч этгээдэд учирсан гэм хорыг хэд хэдэн этгээд хариуцах үндэслэл болох ба ийм тохиолдолд шууд гэм хор учруулсан этгээд төдийгүй, түүнийг уруу татсан, дэмжин тусалсан, түүнчлэн гэм хор учруулсны үр дүнг санаатай ашигласан этгээд нэгэн адил хариуцлага хүлээнэ.

Гэм хор учруулсан гэх этгээдийн хувьд тийнхүү гэм хор учирсан нь түүний буруугаас болоогүй гэдгийг нотлох, хариуцлагаас чөлөөлөгдөх нь цахим орон зайн эрх зүй төлөвшөөгүй манай улсын хувьд нэн төвөгтэй билээ.

Харин иргэний нийгэмд эзлэх байр суурьтай холбогдуулан түүнийг сурталчлах зорилгоор болон сургалт, эрдэм шинжилгээний ажил, ажил хэргийн хүрээнд олон нийтийг хамарсан үйл ажиллагааны явцад уг этгээдийг дүрсэлсэн, эсхүл тухайн этгээд өөрийгөө дүрслүүлсний төлөө хөлс, шан харамж авсан бол түүний зөвшөөрөл шаардагдахгүй юм.


Дүгнэлт, санал, зөвлөмж

Цахим орон зайд гэрэл зураг нийтлэх нь хүний эрх, эрх чөлөөний асуудал төдийгүй бусдад гэм хор учруулах, эрх зүйн зөрчилд холбогдохоос сэргийлэхтэй холбоотой юм.

Дээр дурдсан эрх зүйн зөрчлүүдийг зөвхөн аль нэг нь үйлдэгддэг бус, холимог байдлаар, янз бүрийн үе шатаар дамжин хэрэгждэг гэж ойлгох нь зүйтэй.


Эрх зүйн зөрчлийн хохирогч нь зөвхөн гэрэл зурагт дүрслэгдсэн этгээд биш юм.

Гэрэл зураг бүхий тухайн цахим хуудас дахь зөрчил нь бүх уншигч-зочинд хамаарахгүй, хэн нэгний үйлдэл хэдий ч тийм үйлдлийг хориглоогүй, дэмжсэн этгээд нь зөрчлийн хамтран хариуцагч гэж тооцогдох юм.

Цахим хуудсын эрхлэгч буюу администратор нь гэрэл зургийг цахим орон зайд нийтлэхийн тулд эрх зүйн хэм хэмжээг баримтлан дараах алхамуудыг өөрийн онцлогт тохируулан хэрэгжүүлэх хэрэгтэй байна. Үүнд:

- Дүрслүүлэгчийн зөвшөөрлийг авах бүх ажиллагааг явуулсны үндсэн дээр гэрэл зургуудыг цахим хуудастаа нийтлэх,

- Цахим хуудаст нийтлүүлэхээр гэрэл зураг илгээсэн этгээд нь дүрслүүлэгч мөн эсэхийг шалгаж, тодорхойлох буюу гэрэл зураг бүхий бичиг баримтыг цахим шуудангаар хүлээж авах,

- Гэрэл зураг бүхий нийтлэлд сэтгэгдэл бичүүлэхгүй байх,

- Вэб сайт дахь анхааруулгын үг нь сэтгэгдэл бичсэн, бичүүлсэн этгээдэд хүлээлгэх хариуцлагын хүнд, хөнгөнийг тодорхойлоход хэрэглэгддэг тул сэтгэгдэл бичих этгээдэд зориулсан анхааруулгыг сэтгэгдлийн талбарт байрлуулах. Түүний утга нь “сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Ийм хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг администратор устгах эрхтэй”,

- Хууль, ёс суртахууны хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг сонирхогч этгээдийн шаардсанаар буюу өөрийн эрх зүйн ухамсрын хүрээнд нэн даруй устгах,

- Сэтгэгдлийг хянасны дараа нийтлэх эсэхээ шийдвэрлэх,

- Сэтгэгдлээ устгуулсан этгээдийн бичсэн сэтгэгдлийг баримт болгон авч, хадгалж байх.

Цахим орон зайд хууль зүйн дагуу хэн нэгэнд гэм хор учруулахгүйгээр нийтлэгдсэн гэрэл зураг нь бидний сэтгэлийг сэргээж, нүдийг баясгах болно.

Read more...

Манай улсад компьютерийн эрх зүйн тогтолцоо бүрдээгүй, эрх зүйн зохицуулалтын механизм эхний шатандаа байна

эх сурвалж: "Үнэн" сонины 2010 оны 3 сарын 26-ны өдрийн дугаар

Иргэд, хуулийн сургуулийн оюутнуудын нийтлэг асуултад хариулт авахаар МУИС-Хууль зүйн сургуулийн эрх зүй, төрийн онол, түүхийн тэнхмийн ахлах багш Ц.Хүрэл-Очиртой ярилцлаа.

Л.Г: -Компьютерийн гэмт хэрэг, кибер гэмт хэрэг гэх ойпголтууд адил утгатай юу?

-Хүнд асуулт байна, өөрөөр хэлбэл цөөн үгээр хариулах боломжгүй гэсэн үг. Үүний тулд компьютерийн гэмт хэрэг, кибер гэмт хэрэг гэж юу вэ, кибер гэмт хэрэг гэж ойлголт байна уу? Хэрэв байдаг бол “кибер гэмт хэрэг”, “гэмт хэрэг” хоёр ямар ялгаатай вэ гэсэн асуудалд хууль зүйн шинжлэх ухааны үүднээс хариулт өгөх шаардлага гарна.

Кибер гэмт хэрэг гэдэг нь товчхондоо компьютерийн гэмт хэрэг, интернэтийн гэмт хэргийг нэрлэж буй хэвлэл, мэдээллийн чанартай нэр томъёо юм. Интернэтийн гэмт хэрэг гэдгийг “компьютерийн сүлжээгээр дамжин хийгдэж буй өөр өөр төрлийн гэмт хэргүүдийн нийлбэр” гэж томъёолж болох юм. Энэ нь Монгол Улсын Эрүүгийн хуулийн 226-229-р зүйлд тодорхойлсон гэмт хэргээс хавьгүй өргөн хүрээтэй ойлголт.

Компьютерийн мэдээллийн эргэлтийн хүрээ гэмт халдлагын зүйл болсон нь компьютерийн гэмт хэргийн онцлог үр дагавар. Үүнээс үндэслэн тэрхүү хүрээнд халдсан гэмт хэрэгт эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх асуудлыг хуульчлан тогтоох шаардлага гарч ирсэн. Монгол Улсын Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 25 дугаар бүлгийн “Компьютерийн мэдээллийн аюулгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг” гэсэн зүйлээр технологийн үсрэнгүй хурдаар хөгжиж буй мэдээллийн технологийн орчин дахь нийгмийн харилцааг зохих төвшинд хамгаалан зохицуулахад учир дутагдалтай бөгөөд үндэсний хэмжээнд “Компьютерийн эрх зүйн” тогтолцоо бүрдээгүй, эрх зүйн зохицуулалтын механизм эхний шатандаа байна. Гэтэл дэлхий нийтээр компьютерийн мэдээллийн орчин дахь эрх зүйн зохицуулалтад байнга анхаарал тавьж, бие даасан тогтолцоог ч аль хэдийн бүрдүүлжээ.

Кибер гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдийг илрүүлэх, түүнд ял оногдуулах хууль зүйн асуудлыг жичлэн авч үзсэн зүйл сүүлийн үед нэлээд гарах болов. Тухайлбал, компьютерийн гэмт хэрэг, компьютерийн арга хэрэгсэл ашиглан үйлдсэн гэмт хэрэг зэргийг нэрлэж болно. Гэвч энэ талаархи үзэл бодлын ихэнх нь манай нийгэмд гардаг дийлэнх шинэ үзэгдлийг ойлгож мэдэхийн нэгэн адил эхлэл төдий л байна. Тухайлбал, кибер гэмт хэрэг гэж байдаг, тэдгээр нь эрх зүйн шинэ зохицуулалт болон мөрдөн байцаалтын шинэ арга, техник бий болгож хөгжүүлэхийг шаарддаг, уламжлалт гэмт хэргээс ялгаатай гэж таамаглаж байна.

Энэхүү таамаглалыг эргэлзээнд оруулахад хүргэж буй кибер гэмт хэрэг бодитой байдаг эсэхэд анализ хийх нь нэн чухал. Кибер гэмт хэрэг нь өөр үзэгдэл мөн бол “уламжлалт” гэмт хэргээс материаллаг агуулгаараа ялгарах ёстой. Тиймээс кибер гэмт хэрэг “уламжлалт” гэмт хэргээс хэрхэн ялгагдах вэ гэдгийг тогтоох нь түүнийг бодитой оршдог эсэхийг тодорхойлох эхний алхам яах аргагүй мөн. Хэрэв кибер тэмт хэрэг болон бусад гэмт хэргийн хооронд материаллаг ялгаа байдгийг баталж чадвал кибер гэмт хэрэг үйлдэгдэх үед тийм ялгаа ажиглагдав уу, үгүй юу гэдгийг тодорхойлох явдал анализ хийх дараагийн алхам байх болно. Эс бөгөөс кибер гэмт хэрэг болон гэмт хэргийн хооронд ялгаа байдгийг нотолж чадахгүй бол энэхүү ойлголтууд хоёр өөр категори биш, харин кибер гэмт хэрэг нь өнөөг хүртэл оршиж ирсэн гэмт хэргүүдийн нэгэн хувилбар гэж үзэхэд хүрнэ.

Кибер гэмт хэрэг болон “ердийн” гэмт хэргийн хоорондын ялгааг тогтоох гэж оролдохоос өмнө эхлээд тэдний төсөөтэй талыг тогтоох нь чухал. Энэ нь тэдний хооронд байж болох ялгааг тодорхойлоход тусална. Тэдний төсөөтэй талыг гаргаж ирэх замаар чухамхүү ялгааг илэрхийлдэг асуудлаас “хөндийрч”, шууд нотолж чадахгүй байгаа төсөөтэй зүйлүүдтэй холбогдсон асуудлыг судлахад анхаарал хандуулж байна.

Л.Г: -Интернэт дэх зохиогчийн эрхийн зөрчил, гүтгэлэг, доромжлол, садар самууныг сурталчилсан зөрчил нь кибер гэмт хэрэгт хамаарах уу?

-”Уламжлалт” гэж нэрлэж заншсан гэмт хэргийг бодит ертөнцөд буюу “физик бодит байдал”-д үйлддэг. Эдгээр гэмт хэргийн үйлдэл, үйлдэхтэй холбогдсон нөхцөл байдал, үйлдсэнээс учрах хор хохирол нийтийн эзэмшил болох гудамж, хувийн орон байр зэрэг бодит газарт гардаг. Гэмт хэргийн тухай одоо үйлчилж байгаа хууль нь бусдын эд хөрөнгөд хохирол учруулах, бусдын өмчийг зөвшөөрөлгүй авах зэрэг бодит хохирол бүхий зан үйлд хариуцлага, санкци оногдуулахад чиглэдэг. Үндсэндээ орчин үеийн эрүүгийн эрх зүй гадаад физик ертөнцөд үйлдсэн зарим зан үйл (үйлдэл, үйлдэх үүргээ биелүүлээгүй эс үйлдэхүй)-д хариуцлага хүлээлгэнэ гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн, зохисгүй бодол санаа зэрэг бодит бус зан үйлд хариуцлага хүлээлгэх үзлээс татгалзсан билээ.

Кибер орон зай нь физик ертөнцийн хажууд байдаг боловч түүнээс тусдаа орших үйл ажиллагааны талбар юм. Энэ нь физик ертөнц биш, харин үзэл бодлын бодит байдал, “хийсвэр ертөнц” юм. Энэ нь үйл ажиллагааны физик талбар биш учраас эрүүгийн эрх зүйн одоогийн зарчмууд кибер орон зайн өвөрмөц давуу талыг ашиглан үйлддэг гэмт хэрэгт хэрэглэхэд тохирох уу гэсэн асуулт гарч ирнэ. Энэ хоёр категори тус бүрт хамаарах гэмт хэрэг үйлдэхэд хэрэглэсэн зан үйл, үйлдэхтэй холбогдсон нөхцөл байдал, үйлдсэнээс учрах хор хохиролтой холбоотой кибер гэмт хэрэг болон гэмт хэргийн хооронд материаллаг ялгаа байхгүйгээр ийм үл тохирох байдал оршиж чадахгүй.

Хэрэв кибэр орон зай нь “уламжлалт” гэмт хэргийг үйлдэхэд хэрэглэдэг ердийн орон зай буюу арга хэрэгсэл мөн бол кибер гэмт хэрэт гэсэн тусгайлсан нэр томъёо гаргах, түүнийг зохицуулахын тулд тусгай хууль тогтоомж гаргах биш, одоо мөрдөгдөж буй хууль тогтоомжоор түүнийг зохицуулахад хангалттай. Өөрөөр хэлбэл, аргад нь үндэслэн гэмт хэргийн тусгай төрлийг бий болгодоггүй. Интернэт дэх зохиогчийн эрхийн зөрчил, садар самууныг сурталчилсан зөрчил нь кибер гэмт хэрэгт хамаарна. АНУ-ын ихэнх муж улс болон Холбооны засгийн газар порнограф, ялангуяа хүүхдийн порнографид хөрөнгө оруулах буюу өмчлөхийг хууль бус гэж үздэг. Хууль тогтоомжоор тодорхойлсон стандартыг зөрчсөн порнограф материалыг санаатайгаар үзүүлэх үйлдлийг хуулийн дагуу гэмт хэрэгт тооцдог.

Л.Г: -Кибер гэмт хэргийн нийгмийн аюул, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэлийн талаар?

-Компьютерийн гэмт хэрэг нийгэмд маш аюултай, хор уршиг бүхий гэмт үйлдэл гэдгийг дэлхийн нийтээр хүлээн зөвшөөрч байна. Өөрөөр хэлбэл, хүн төрөлхтний соёлын бүх үнэт бүтээлүүдийг хулгайлсантай дүйцэхүйц хэмжээний хохирол учруулах чадвартай гэж олон орны шинжээчид санал нэгтэй үздэг. НҮБ-аас гаргасан тайланд өнөөгийн байдлаар компьютерийн гэмт хэргийн улмаас учирсан нийт хохирол хууль бусаар зэвсэг арилжаалах болон хар тамхи худалдаалах наймаатай дүйцэхүйц хэмжээнд хүрснийг цохон тэмдэглэжээ.

АНУ-ын Холбооны мөрдөх товчоо, Компьютерийн аюулгүй байдлын институтээс явуулсан хамтарсан судалгаанд өөрийн улсын болон гадаадын 250 компанийг хамруулж, сүүлийн жилүүдэд зөвхөн АНУ-ын эдийн засагт энэ төрлийн гэмт хэргийн улмаас 10.0 орчим тэрбум ам.долларын хохирол учирсан гэх тооцоо гарчээ (нэлээдгүй хохирлыг бүрэн илрүүлж чадаагүй, хохирогчид зарим хохирлоо мэдүүлээгүй зэргийг тооцоогүй.)

Орчин үед компьютерийн гэмт хэрэг эдийн засгийн салбарт хамгийн их хохирол учруулж байгаа төдийгүй банк-санхүүгийн салбарт энэ төрлийн халдлага улам эрчимжих болов. Олон улсын “Кассандра” судалгааны байгууллага дээрх асуудлаар хуульч, банк-санхүүгийн ажилтнуудын хүрээнд социологийн судалгаа хийж үзэхэд дээрх төрлийн гэмт хэргийн улмаас банк-санхүүгийн байгууллагуудын хүлээх хохирлын хэмжээ цаашид улам нэмэгдэнэ гэж судалгаанд оролцогсдын дийлэнх хариулсан нь уг гэмт үйлдэл нийгэмд аюултай бодит үзэгдэл болсныг харуулахын зэрэгцээ цаашид энэ хор хөнөөлөөс урьдчилан сэргийлж, улмаар таслан зогсоох арга хэмжээг эрчимжүүлэхийг нийгмийн шаардлага харуулж байна.

Л.Г: -Иргэдийн эрх зүйн ухамсар хуульчдаас хамааралтай гэж үздэг. Монгол Улсад кибер мөрдөгч, интернэтийн хуульч бэлтгэх ажил ямар төвшинд байна вэ?

-Мэдээллийн технологийн олон талт харилцааг зохицуулах эрх зүйн хэм хэмжээг боловсруулан баталж, хэрэгжүүлэх хууль хяналтын байгууллагын ажилтнуудын энэ талын онолын мэдлэг, хэрэглээний дадал чадвар сул, ашиглаж буй техник хэрэгсэл хангалтгүй тул “мэргэшсэн” хуульчдыг бэлтгэх, давтан сургах асуудлыг шийдвэрлэх нь төрийн зохих шатны байгууллагуудын нэгэн тулгамдсан асуудал. Тухайлбал, АНУ-ын компьютерийн гэмт хэргийг мөрдөх шинжээчдийн холбоонд 180 гаруй итгэмжлэгдсэн мэргэжилтэн ажилладаг ба уг мөрдөгчдийг шүүхийн компьютерийн итгэмжлэгдсэн шинжээч гэж нэрлэдэг. Кибер-мөрдөгч нь эрх зүй, криминалистикийн мэргэжилтэй байгаад зогсохгүй мэдээлэл, холбооны технологийн салбарын мэргэжилтэн байх нь дэлхий дахинд жишиг болсон.

Read more...

Цахим хуудсаар гэмт хэргийн талаарх гомдол, мэдээллийг хүлээн авах ажиллагаа

Л.Галбаатар

Эрх бүхий албан тушаалтнууд /цагдаагийн байгууллагын ажилтан, хэрэг бүртгэгч, мөрдөн байцаагч, прокурор/ гэмт хэргийн талаарх гомдол, мэдээллийг хүлээн авах нь Эрүүгийн байцаан шийтгэх ажиллагааны нэг хэсэг билээ.

Иргэний гэмт хэргийн талаарх гомдол, мэдээлэл гаргах зохицуулалт нь тус хуулийн 167-р зүйл юм. Энд иргэн холбоо, мэдээллийн хэрэгсэл ашиглан гомдол гаргаж болохыг зөвшөөрсөн юм.

Энэ л ёсоор, Монгол Улсын Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуулийн 26-р зүйлийн 26.1, 27-р зүйлийн 27.2-т зааснаар тагнуул, Цагдаагийн байгууллагын ажилтан, Хэрэг бүртгэгч, мөрдөн байцаагч, прокурор, шүүгчийн үйлдсэн хэрэгт хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалт явуулах чиг үүргийн дагуу Улсын Ерөнхий Прокурорын дэргэдэх Мөрдөн байцаах алба нь вэб сайтаараа дамжуулан гэмт хэргийн талаарх гомдол, мэдээллийг хүлээн авч байна.

Мөн Авлигатай тэмцэх газар ЭБШХуулийн дагуу вэб сайтаараа дамжуулан гэмт хэргийн талаарх гомдол, мэдээллийг хүлээн авч байна.

Эдгээр хуудас ( www.epmba.gov.mn , www.iaac.mn )ЭБШХуулийн шаардлагыг хангажээ.

Харин гэмт хэргийн талаарх гомдол, мэдээллийг хүлээн авах үүрэгтэй бусад байгууллагын вэб хуудсанд дээрхийн адил тусгай хуудас байхгүй байна.

Уг нь ийм хуудас иргэдэд хэрэгтэй юм. Цахим сүлжээ ашиглах нь хугацаа хожих зэрэг олон талын ач холбогдолтой.

Гэхдээ цагдаагийн байгууллагын ажилтан, хэрэг бүртгэгч, мөрдөн байцаагч, прокурор нь ЭБШХ-ийн 170-р зүйлийн дагуу гэмт хэрэг үйлдсэн, үйлдэхээр бэлтгэж, завдаж байгаа тухай гомдол, мэдээллийг заавал хүлээн авах үүрэгтэй тул иргэний хувьд УЕП-ын дэргэдэх Мөрдөн байцаах алба, Авлигатай тэмцэх газрын харьяаллын бус гэмт хэргийн тухай гомдол, мэдээллээ уг цахим хуудсаар дамжуулан өгөх боломжтой. Таны гомдол, мэдээллийг харьяаллын байгууллагад нь шилжүүлэн, энэ тухай танд мэдэгдэх болно.

Read more...

Компьютерийн гэмт хэрэг

Ц. Хүрэл-Очир- МУИС-Хууль Зүйн Сургуулийн эрх зүй, төрийн онол, түүхийн тэнхмийн ахлах багш, докторант. Тус сургуулийн сургалтын албаны эрхлэгч

/ http://www.lawschool.mn/ -с зургийг авав /

Виртуал гэмт хэрэг-Susan W.Brenner “Хууль дээдлэх ёс” сэтгүүл, 2008 он №2/21/, 41-45 дахь тал.

11. Кибер орон зай нь физик ертөнцийн хажууд байдаг боловч түүнээс тусдаа орших үйл ажиллагааны талбар юм. Энэ нь физик ертөнц биш, харин үзэл бодлын бодит байдал, “хийсвэр ертөнц” юм ...

12. Хэрэв кибер орон зай нь уламжлалт гэмт хэргийг үйлдэхэд хэрэглэдэг ердийн орон зай буюу арга хэрэгсэл мөн бол кибер гэмт хэрэг гэсэн тусгайлсан нэр томъёо гаргах, түүнийг зохицуулахын тулд тусгай хууль тогтоомж гаргах биш, одоо мөрдөж буй хууль тогтоомжоор түүнийг зохицуулахад хангалттай. ... “Кибер гэмт хэрэг” гэж нэрлэж байгаа компьютер болон кибер орон зайгаар үйлддэг гэмт хэрэг нь удаан жил оршиж ирсэн тодорхой арга хэрэглэдэг гэмт хэргээс тийм ч өөр зүйлийг илэрхийлэхгүй байж ч болох юм.

Компьютерийн гэмт хэрэг. “Хууль дээдлэх ёс” сэтгүүл, 2006 он №2, 54-58 дахь тал.

Компьтерийн гэмт хэргийн эрүүгийн эрх зүйн ойлголт. Энэ нь мэдээлэл боловсруулах автоматжуулсан системийн орчинд улс, нийгэм, иргэн, хуулийн этгээдийн хуулиар хамгаалагдсан эрх, ашиг сонирхлын эсрэг үйлдсэн эрүүгийн хуульд заасан нийгэмд аюултай, гэм буруутай үйлдэл хэмээн үзэж болох юм. Компьютерийн гэмт хэргийг криминологи шинжээр нь эдийн засгийн; хувийн эрх чөлөө, халдашгүй байдлын эсрэг; нийгэм, улс орны ашиг сонирхлын эсрэг гэж ангилж болно. Өнөөдөр дэлхий дахинд эдийн засгийн компьтерийн гэмт хэрэг нилээд өргөн үйлдэгдэж байгаа нь хууль сахиулах байгууллагуудад шинэ шинэ хүндрэлүүдийг бий болгож байна.

... НҮБ-аас гаргасан тайланд өнөөгийн байдлаар компьтерийн гэмт хэргийн улмаас учирсан нийт хохирол хууль бусаар зэвсэг арилжаалах болон хар тамхи худалдаалах наймаатай дүйцэхүйц хэмжээнд хүрснийг цохон тэмдэглэжээ.

... Дээр дурдсан хандлага, саналыг харгалзан үзэж, хууль зүйн онол, практикт хэрэглэх нь компьютерийн мэдээллийн аюулгүй байдлыг эдийн засгийн хүрээнд хангах талаар тодорхой асуудлуудыг үр нөлөөтэй шийдвэрлэх зарим боломжийг олгоно. Үүнд:

Нэгт: Эрүүгийн хууль тогтоомжийн компьтерийн гэмт хэрэгт хамаарах хэм хэмжээг боловсронгуй болгох

Хоёрт: компьтерийн гэмт хэргийн нийгмийн хор аюулыг тодорхойлох шинж, энэ төрлийн гэмт хэрэг үйлдэгсдэд хариуцлага хүлээлгэх шалгуурыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй боловсруулах

Гуравт: Компьютер гэмт халдлагын зүйл болсон, эсвэл түүнийг хэрэгсэл болгож ашигласан гэмт хэргийг бусад төрлийн гэмт хэргийн төрлөөс ялгаж зааглах

Дөрөвт: компьтерийн гэмт хэрэгт холбогдолтой шүүхээр шийдвэрлэсэн хэргийг нэгтгэн судалж, дүн шинжилгээ хийх нь хойшлуулшгүй асуудлын нэг болж байна

Read more...