Интернэт дэх оюуны өмчийг хамгаалах эрх зүйн зарим асуудал

Монголчууд интернэт хэрэглэж эхлэхээс өмнө тэртээх 1979 онд Дэлхийн оюуны өмчийн байгууллагын бүрэн эрхт гишүүн болжээ.[1] Үүнээс хойш 1992 оны Үндсэн хуулиас эхлэн оюуны өмчийг хамгаалах чиглэлээр бие даасан 4 хуультай, олон улсын 15 гэрээнд нэгдэж оржээ.[2] 

Харин интернэтэд оюуны өмчийг хамгаалах эрх зүйн зохицуулалт 2006 оноос эхлэн төлөвшиж эхэлсэн гэж үзэж болно. Тодруулбал, “Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн тухай хууль”-ийн 2006 он шинэчилсэн найруулгад “Интернетэд зохиогчийн эрхийг хамгаалах” гэсэн 25 дугаар зүйл шинээр орж ирсэн юм.

Тус зүйлд зааснаар интернетийн үйлчилгээ түгээгч нь өөрийн серверт байршуулсан вэб хуудсанд зохиогчийн эрхийн зөрчил гаргахгүй байх, зохиогч болон эрх эзэмшигчийг эрхээ хэрэгжүүлэх боломжоор хангах үүрэгтэй. 

Мөн интернетийн үйлчилгээ түгээгч нь зохиогч болон зохиогчийн эрхэд хамаарах эрх эзэмшигчийн эрх зөрчигдөж байгаа тухай мэдэээллийг хүлээн авах нөхцөлийг бүрдүүлэх, зөрчлийн тухай мэдэгдсэн даруй тухайн вэб хуудсыг хаах үүрэг хүлээнэ. 

Энд дурдсан үүргээ биелүүлээгүй интернетийн үйлчилгээ түгээгчид шүүгч, улсын байцаагч хуульд заасан хариуцлага ногдуулна. Мөн вэб хуудсыг хаасантай холбоотой маргааныг шүүх шийдвэрлэнэ. 

“Шүүхийн шийдвэрийн цахим сан”-гаас харахад анхан шатны шүүхээс зохиогчийн эрхтэй холбоотой 10 маргааныг хянан шийдвэрлэсэн байх бөгөөд дээрх хуулийн 25 дугаар зүйлийг хэрэглэж шийдвэр гаргасан тохиолдол гараагүй байна.[3]

Харин “Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн тухай хууль”-ийн “Интернетэд зохиогчийн эрхийг хамгаалах”-тай холбоотой эрх зүйн маргаан шүүхийн өмнөх шатанд буюу шүүхийн бус журмаар нэлээн өргөн хүрээнд зохицуулагдаж байна. Тодруулбал, 

Харилцаа холбооны зохицуулах хорооны 2011 оны 08 тоот тогтоолын хавсралт “Тоон контентийн үйлчилгээний зохицуулалтын ерөнхий нөхцөл, шаардлага”[4]-ын 4.11-т зааснаар Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн тухай хуулийн 12.1, 12.2, 20.1, 21.1, 22.1, 25.1 –д заасныг зөрчиж, зохиогч эсхүл эрх эзэмшигчийн зөвшөөрөлгүйгээр бүтээлийг нь ашигласан агуулга буюу контентийг хууль бус контентод хамааруулсан. Энэ нь хуулийн заалтыг интернэтийн орчинд хэрэгжүүлэхтэй холбоотой тусгайлсан зохицуулалт юм. 

Тус ерөнхий нөхцөл, шаардлагын 7.3-т заасны дагуу интернэт орчин дахь агуулга зохиогчийн эрхийг зөрчсөн эсэх хяналтыг холбогдох хуульд заасан эрх бүхий хяналтын байгууллага хэрэгжүүлнэ. Зохиогчийн эрхийн хуулийн 26 дугаар зүйлийн 26.1-т зааснаар зохиогчийн эрхийг хамгаалах төрийн бодлогыг хэрэгжүүлэх ажлыг Оюуны өмчийн газар эрхлэн холбогдох чиг үүргийг гүйцэтгэнэ.

Эндээс харахад Оюуны өмчийн газар нь интернэт дэх зохиогчийн эрхийн хяналтыг хэрэгжүүлэх нь ээ. Ерөнхий нөхцөл, шаардлагын 9.4-т зааснаар Оюуны өмчийн газраас Монгол Улсаас хандах хандалтыг хязгаарлах тухай ирүүлсэн албан ёсны мэдэгдэл, албан бичигт үндэслэн тухайн веб сайтын үйлчилгээ эрхлэгчид мэдэгдэл хүргүүлэхгүйгээр веб сайтын хандалтыг нэн даруй хязгаарлаж болно. Мөн 9.5-т зааснаар гаргасан зөрчил, зөрчлийг арилгуулахаар авсан шийдвэрийг Зохицуулах хороо тухай бүр холбогдох талууд болон олон нийтэд ил тод мэдээлнэ. 

Дээр дурдсанаас харахад интернэт дэх зохиогчийн эрхийг дараах байдлаар хамгаалах нь. Үүнд: 

1. Тухайн вэб сайтад зохиогчийн эрхийг зөрчсөн гэдгийг Оюуны өмчийн газраас тогтоох /дүгнэлт, шийдвэр, тогтоол хэлбэртэй байж болно/

2. Зохиогчийн эрхийг зөрчсөн вэб сайтыг Монгол Улсаас хандах хандалтыг хязгаарлах тухай ирүүлсэн албан ёсны албан бичиг үйлдэх, түүнийг хавсралтын хамт нэн даруй Харилцаа холбооны зохицуулах хороонд хүргүүлэх

3. Харилцаа холбооны зохицуулах хороо нь Оюуны өмчийн газрын албан бичиг, түүний хавсралтыг судалж үзэх

4. Харилцаа холбооны зохицуулах хорооноос веб сайтын үйлчилгээ эрхлэгчид мэдэгдэл хүргүүлэх буюу хүргүүлэхгүйгээр веб сайтын хандалтыг нэн даруй хязгаарлах

5. Гаргасан зөрчил, зөрчлийг арилгуулахаар авсан шийдвэрийг Харилцаа холбооны зохицуулах хороо тухай бүр холбогдох талууд болон олон нийтэд ил тод мэдээлэх.

Энд дурдсан 5 үе шатны үр дүнд 2015.03.30-ны байдлаар нийт 214 вэб сайт холбогдох хуулийг зөрчсөн байна. Гэхдээ үүнээс хэдэн вэб сайт нь зохиогчийн эрхийг зөрчсөн болох нь тодорхойгүй буюу нээлттэй биш байгаа юм.

Нарийвчилсан тоо Оюуны өмчийн газрын ipom.gov.mn цахим хуудас болон Харилцаа холбооны зохицуулах хорооноос эрхлэн ажиллуулдаг “Зөрчилтэй домэйний жагсаалт”-ын black-list.mn цахим хуудасны алинд нь ч байгүй. 

Энэ нь дээр дурдсан 5 үе шатны 5 дахь нь буюу сүүлийн үе шат хангалтгүй хэрэгжиж байгааг харуулж байна. 

Интернэт дэх агуулгын хяналтыг хэрэгжүүлдэг төрийн эрх бүхий байгууллагууд энэ талын үйл ажиллагааныхаа ил тод, нээлттэй байдлыг бүрэн, зохих ёсоор нь хэрэгжүүлэх үүрэгтэй бөгөөд энэ талаар Мэдээллийн ил тод байдал ба мэдээлэл авах эрхийн тухай 2011 оны хуулинд тодорхой заасан.

Дээрх хэсэгт зохиогчийн эрхийг зөрчсөн вэб сайттай хэрхэн “тэмцэх” үе шат, зохицуулалтын талаар бичлээ. Харин зөрчлийг арилгасан тохиолдолд Оюуны Өмчийн Газрын Улсын байцаагчийн дүгнэлт, эрх бүхий байгууллагын шийдвэрээр “зөрчилтэй домэйны жагсаалт”-аас хасч, хандалтыг нээх боломжтой. Өөрөөр хэлбэл, дээрх 5 үе шат нь зөрчилгүй болсон вэб сайтын хувьд нэгэн адил давтагдана.

[1] Contracting Parties > WIPO Convention > Mongolia - http://www.wipo.int/treaties/en/remarks.jsp?cnty_id=108C

[2] http://www.wipo.int/treaties/en/summary.jsp

[3] 2013.12.19-ний өдрөөс өмнөх болон хойших шүүхийн шийдвэрүүд http://old.shuukh.mn/irgenanhan; http://www.shuukh.mn/irgenanhan

[4] Тус нөхцөл, шаардлагад 2012 оны 18 дугаар тогтоол, 2014 оны 40 тоот тогтоолоор тус тус нэмэлт, өөрчлөлт оруулж баталсан. http://crc.gov.mn/file/newfile/togtool-2014-40.pdf

Read more...

Жиргээ ба зохиогчийн эрхийн зөрчил

Энэ сэдвээр бичих болсоны учир гэвэл, twitter.com буюу олон хүний нэрлэж заншсанаар “жиргээ”-г хэрэглэгч зарим залуу жиргээгээрээ дамжуулан зохиогчийн эрхийг зөрчих, түүнийгээ зөв зүйл хийсэн гэж төөрөгдөх байдал илтэд мэдэгдэх болсонтой холбоотой юм.

Иймд санаатай болон санамсаргүйгээс үл хамааран ямар төөрөгдөл залуусыг жиргээгээр зохиогчийн эрхийг зөрчихөд хүргэж байгааг дараах хүснэгтээр харуулж байна. 

№	Төөрөгдөл	Залруулга
1	Жиргээ нь хувийн орон зай мөн. Жиргээнд зохиогчийн эрхийн бүтээлийг амины хэрэгцээгээр ашиглаж байгаа тул түүнд зохиогчийн эрхийн зөрчил гэж байх ёсгүй.	Ингэж төөрөгдөж буй залуус жиргээгээ “түгжээгүй”, нэгээс олон дагагч (follower)-тай байгаа бөгөөд миний хэлэх залруулга бол “Жиргээ нь олон нийтийн газар” юм. Иймд жиргээгээр бусдын зохиогчийн эрхийн бүтээл (шүлэг, утга зохиолын бусад бүтэл)-ийг зохиогчоос зөвшөөрөл авалгүйгээр бичиж, дагагч нартаа уншуулж байгаа нь Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн тухай Монгол Улсын хуулийн 12-р зүйлийн 12.2, 12.3.-т заасан “Зохиогч нь бүтээлийг утсан болон утасгүй холбоогоор нийтэд түгээх үйл ажиллагааг зөвшөөрөх болон хориглох онцгой эрхтэй. Бүтээлийг нийтлэх, түгээх эрхийг зөвхөн зохиогчийн зөвшөөрлөөр, гэрээний үндсэн дээр бусад этгээдэд шилжүүлнэ” гэсэн зохицуулалтыг зөрчиж байна.
2	Жиргээ нь АНУ-д бүртгэлтэй компанийн бүтээгдэхүүн тул түүнд Монгол Улсын хууль үйлчлэхгүй.	Жиргээнд Монгол улсын хууль үйлчилнэ. АНУ болон Монгол Улс нь Утга зохиол, урлагийн бүтээлийг хамгаалах тухай Бернийн конвенц, Дэлхийн оюуны өмчийн байгууллагын бусад гэрээ, конвенцид нэгдэн орсон эрх тэгш, хамтын ажиллагаатай, адил зохицуулалт бүхий улс орнууд юм.
3	Худалдаж авсан номынхоо шүлэг, бүтээлийг жиргээнд бичих бүрэн эрхтэй.	Худалдаж авсан ном хэмээх биет нь зүйл нь түүнийг худалдаж авсан этгээдийн өмч бөгөөд номонд агуулагдаж буй утга зохиол, урлагийн бүтээлийн ашиглалттай холбоотой аливаа эрх нь зөвхөн түүнийг туурвисан зохиогч, зохиогчийн эрх эзэмшигчид хадгалагдана.
4	Зохиогчийн эрхийн тэмдэглэгээ нь зохиогчийн хүсэл зоригийг илэрхийлдэггүй, “үхмэл үгс”.	Зохиогчийн эрхийн тэмдэглэгээг тухайн ном, бүтээлийн эхний хуудаснаас уншиж болох бөгөөд тэнд буй “Зохиогчийн эрх © 2010, Л.Галбаатар. Оюуны өмчийн хууль тогтоомжоор хамгаалагдсан. Эшлэх, хувилах, цахим сүлжээнд оруулах, санааг өөр бүтээлд ашиглах аливаа оролдлогыг хатуу хориглоно” гэсэн загвараар бичигдсэн үгс нь Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн тухай хуулийн 9-р зүйлийн 9.3-т зааснаар зохиогчийн өөрийнх нь хүсэл зоригийн илэрхийлэл болно. Гэхдээ энэ нь зохиогчоос бичгээр зөвшөөрөл авсаны үндсэн дээр зохиогчийн бүтээлийг ашиглах эрхийг хөндөхгүй.
5	Ямар нэг байдлаар ишлэл авах нь зохиогчийн эрхийг зөрчсөнд тооцохгүй.	Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн тухай хуулийн 24-р зүйлийн 24.1, 24.2, 24.3-т зааснаар зөвхөн -      ашиг олох зорилгогүй, -      бүтээлээс багахан хэсгийг ашигласан, -      бүтээлийн үнэ цэнийг алдагдуулаагүй дор дурдсанаас бусад ишлэл нь зохиогчийн эрхийн зөрчилд тооцогдоно. Үүнд: -      хэвлэлийн тойм бэлтгэх зорилгоор нийтлэгдсэн бүтээлээс ишлэл авах, -      эрдэм шинжилгээ, судалгааны бүтээл, шүүмжид болон мэдээллийн зорилгоор ишлэл авч хэсэгчлэн ашиглах. Ийнхүү ишлэл авч бүтээлийг ашиглахдаа зохиогчийн нэр, эх сурвалжийг заавал дурьдана.
6	Хуулиар хориглосон зөрчил үйлдсэн ч ёс зүйн зөрчил үйлдээгүй бол түүнийг хууль бус үйлдэл гэж үзэхгүй	Хууль зүйн зөрчлийг хууль бус үйлдэл, эс үйлдэхүй гэнэ. Онолын хувьд, ёс зүйн зөрчил нь хууль зүйн зөрчилтэй давхцахгүй байж болох ч, хуульд тусгагдсан ёс зүйг баримтлахгүй, хэн нэгний хийсвэрлэн бодож буй, бичигдээгүй ёс зүйгээр аливаа буруутай үйлдлийг зөвтгөх, хариуцлагаас мултрах гэх нь зохисгүй. Энэ нь орчин үеийн, ардчилсан нийгэмд бүдүүлэг хэрэг.
7	Тухайн зохиогчийн бүтээлийг эртнээс (багаасаа) yншсан, зохиогчийг зүс танидаг, зохиогчийн бүх номыг (оюутан байхдаа) худалдаж авсан байх нь зохиогчийн эрхийн бүтээлээс жиргээнд ашиглахдаа зохиогчоос зөвшөөрөл авах шаардлага бий болгохгүй.	Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн тухай хуулийн 11-р зүйлийн 11.1.4.-т зааснаар “Зохиогч нь бүтээл болон түүний нэрийг зохиогчийн зөвшөөрөлгүйгээр аливаа арга хэлбэрээр хувиргах, гажуудуулах, өөрчлөхийг хориглох эрхтэй”. Жиргээний талбар буюу 140 тэмдэгтээр зохиогчийн бүтээлийг хуваан бичих, алдаатай бичих зэргээр хувиргах, гажуудуулах нь зохиогчийн зөвшөөрөл шаардах үйлдэл мөн.

За тэгэхээр “төөрөгдсөөр” байгаа зохиогчийн эрх зөрчигчийн үйлдлийг Жиргээний түвшинд хэрхэн зогсоох вэ?

Тоон систем дэх зохиогчийн эрхийн хууль (DMCA), түүний 512-р зүйлд зааснаар зохиогчийн эрхийн зөрчлийг мэдээлэх шаардлагатай арга хэрэгслийг бий болгох, тэрхүү хэрэгслээр дамжуулсан гомдлыг хянан шийдвэрлэх үүргийг тухайн вэб сайтын үйлчилгээ үзүүлэгчид үүрэг болгосон. 

Тивитэр буюу жиргээний үйлчилгээ үзүүлэгч Twitter.com нь Зохиогчийн эрхийн бүтээлийг зөвшөөрөлгүйгээр ашигласан аливаа зөрчлийн талаар шаардлагатай арга хэмжээ авах үүрэгтэй. Ийм зөрчлийн жишээг дурдвал, жиргэгчийн танилцуулга, үндсэн дэвсгэр гэх мэт зураг тавьж болох аливаа талбарт бусдын зохиогчийн эрхтэй зургийг зөвшөөрөлгүйгээр авч ашиглах, зохиогчийн эрхээр хамгаалагдсан зургийг хуулбарлах, зохиогчийн эрх зөрчсөн материалын холбоос бүхий жиргээ бичих, зохиогчийн зөвшөөрөлгүйгээр шүлэг, утга зохиолын бусад бүтээлийг 140 тэмдэгтээр таслан бичих байдлаар зохиогчийн эрхийн бүтээлийг хувиргах, гажуудуулах, өөрчлөх.

Харин таны болон танай байгууллагын нэр, брэндийн хууль ёсны ашиглалтыг зөрчсөн тохиолдол нь зохиогчийн эрхийн бус, “Барааны тэмдэг” (Trademark Policy)-ийн зохицуулалтад хамаарах юм.

Хүссэн хэн бүхэн зохиогчийн эрхийн зөрчлийн талаар мэдээлж болох уу? гэдэг асуулт урган гарах нь тодорхой. Зарчмын хувьд зохиогчийн эрх эзэмшигч, түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нь зохиогчийн эрхийн зөрчлийг зогсоолгох, зохиогчийн эрхийг сэргээх шаардлага тавих эрхтэй. Гэхдээ бусад хүний хувьд дээр дурдсан хүмүүст мэдээлэл өгч туслах нь зүйтэй.

Зохиогчийн эрхийн зөрчлийн талаар мэдээлэх, эрх зөрчсөн үйлдлийг таслан зогсоолгохын тулд зохиогчийн эрх эзэмшигч, түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн болон бусад мэдээлэл шаардлагатай. Үүнд:

-      Гарын үсэг (цахим гарын үсэг)

-      Мэдээлэлд дурдаж буй зохиогчийн эрхийн бүтээлийн тодорхойлолт буюу нотолгоо

-      Тивитэрийн вэб сайт, үйлчилгээнд байршиж буй зохиогчийн эрх зөрчсөн материал, жиргээний хаяг буюу холбоос (URL)

-      Зохиогчийн эрх эзэмшигч, түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн холбоо барих хаяг (утасны дугаар, цахим шуудан)

-      Зөрчил бүхий материал, жиргээг зохиогчийн эрх эзэмшигч, түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч тийнхүү тивитэрт байршуулаагүй тухай мэдэгдэл

-      Зохиогчийн эрх эзэмшигч, түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч мөн болох, түүнчлэн тивитэрт худал мэдээлэл өгөөгүй гэдгээ баталсан мэдэгдэл

За ингээд дээр дурдсан мэдээлэл бэлэн бол, Тwitter.com -н “Тусламжийн төв” хэсэг дэх “Зохиогчийн эрхийн зөрчлийг мэдээлэх” (Copyright Report- http://support.twitter.com/forms/dmca) хэсэгт зочилж зохиогчийн зөрчигдсөн эрхийг сэргээлгэхээр хандах нь ээ.

Энд анхаарах зүйл бол, зохиогчийн эрх зөрчигдөөгүй болох нь тогтоогдвол уг асуудалтай холбоотой бусдад учруулсан аливаа хохирол (үйл ажиллагааны зардал, хуульчийн хөлс гэх мэт)-ыг хариуцан төлөх үр дагавар бий. Иймд зөрчлийг мэдээлэхдээ хянамгай байх, хуульчаас зөвлөгөө авах нь илүүдэхгүй.

Зөрчлийн талаарх мэдээллийг Тивитэр хэрхэн шийдвэрлэх вэ?

Зөрчлийн талаарх мэдэгдлийг хүлээн авангуутаа Тивитэрийн зүгээс зохиогчийн эрх эзэмшигч, түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчид цахим шуудангаар энэ тухай мэдэгдэж хүсэл зоригийг нь баталгаажуулна.

Тивитэрээс цахим орчин дахь зохиогчийн эрхийн хууль тогтоомжийн дагуу зохиогчийн эрхийн зөрчил бүхий материал, жиргээг устгахаар шийдвэрлэвэл тийнхүү устгасны дараа зөрчил гаргасан этгээдэд энэ тухай мэдээлэл өгнө. Ингэж мэдээлж байгаа нь тухайн этгээдийг сөрөг нэхэмжлэл гаргах, давж заалдах эрхээр хангаж байгаа явдал юм. Хэрэв сөрөг нэхэмжлэл гарсан бол зохиогчийн эрх эзэмшигч, түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нь Тивитэрт ажлын 10 хоногын дотор хариу тайлбараа ирүүлж, шийдвэрлүүлэх нь тохиромжтой.

Тивитэрээс зохиогчийн эрхийн зөрчил бүхий материал, жиргээг устгаснаар тухайн жиргээ нь зохиогчийн эрхийг зөрчсөн тул устгасан тухай товч мэдэгдлийг уг жиргээ байсан газарт байршуулж, олон нийтэд тайлбарлана.

Зохиогчийн эрхийг үргэлжүүлэн зөрчсөөр байвал, Тивитэрийн зүгээс зөрчил гаргагчийн үйлдлийг түр хугацаар хязгаарлах, дахин сануулах, тивитэр дансыг нь устгах хүртэлх арга хэмжээг авна.

Эцэст нь хэлэхэд, Тивитэрийн зүгээс санал болгож буй арга хэрэгсэл нь хуулийн зөвлөгөө юмуу эцсийн арга хэрэгсэл биш бөгөөд зохиогчийн эрхийг сэргээх хуульчлагдсан арга зам олон бий.

Read more...

Цахим орчин дахь оюуны өмч- эрх зүйн хэм хэмжээний зөрчилдөөн

Швейцарийн Холбооны Улсын “Lausanne” болон “Fribourg” Их Сургуулийн профессор, Дэлхийн Оюуны Өмчийн Байгууллагын “Арбитр, зуучлалын төв”-ийн арбитрч François Dessemontet

Өгүүллийг тоймчилсон Л. Галбаатар

         

Эх сурвалж: Conflict of Laws for Intellectual Property in Cyberspace

 

Зөрчилдөөний хэм хэмжээ нь улс орнуудын эрх зүйн эрх зүйн хэм хэмжээ хоорондын зөрчилдөөнийг шийдвэрлэх зорилгод үйлчилдэг билээ. Хэдийгээр цахим орчинд тухайн улсын нутаг дэвсгэр зааглагдан ялгардаггүй ч[1] шүүх эрх мэдлийг хэрэгжүүлдэг зарим онцгой байгууллага нь хэрэг, маргааныг шийдвэрлэхдээ аливаа улсын нутаг дэвсгэрийг тодорхойлдог. 

Тэдгээр байгууллагад “ICANN”-н журмын дагуу домэйн нэрийн маргааныг шийдвэрлэх арбитр, Дэлхийн Худалдааны Байгууллагын Маргаан шийдвэрлэх байгууллага зэргийг нэрлэж болно[2].

Тиймээс, оюуны өмчийн ихэнх салбарт хэрэг харьяалан шийдвэрлэх эрх мэдлийн зөрчилдөөн чухал асуудал юм. Энэ нь бүх Европ даяар Патентын нэг шүүх байгуулахад хүртэл хүргэж байна. Үүний цаана оюуны өмчийн эрх зүйг уялдуулан зохицуулах асуудал байгаа хэдий ч, энэ нь одоогийн хөндөх зүйл биш юм.

Дараах салбар эрх зүй нь интернэт дэх харилцаанд маш чухалд тооцогдох боллоо. Үүнд:

-          Барааны тэмдэг, худалдааны нэрийн эрх зүй

-          Патентийн эрх зүй

-          Лиценз-зөвшөөрлийн эрх зүй

-          Шударга бус өрсөлдөөнийг зохицуулах эрх зүй

-          Худалдааны нууцын эрх зүй

-          ТВ, зар сурталчилгааны эрх зүй.

Оюуны өмчийн эрхтэй холбоотой худалдааны хэлэлцээр (ТРИПС Хэлэлцээр) нь[3] зөвхөн худалдаанд оюуны өмчийг хамгаалах тухай анхдагч зөвшилцөлийг хангадаг бол, Дэлхийн Оюуны Өмчийн Байгууллагын 1996 оны гэрээнүүд[4] нь зөвхөн зохиогчийн эрхийн болон түүнд хамаарах эрхийн талаар зохицуулсан байдаг.

Энэ байдал нь Оюуны өмчийн эрх зүй дэх зөрчилдөөний хэм хэмжээг боловсронгуй болгох шаардлагыг бий болгож байгаа юм.

Европод, “Гэрээний бус үүргийн харилцаанд хэрэглэгдэх эрх зүйн тухай конвенц” (“Rome II”) нь хэм хэмжээний төрөлжүүлэлтийн үйл явцад зохих дэмжлэг болж байгаа ч хангалтгүй байгаа тул “Олон улсын хувийн эрх зүйн тухай Гаагийн бага хурал” зэрэг байнгын үйл ажиллагаа бүхий байгууллага энэ чиглэлд анхаарч ажиллаж байна. 

Дагаж мөрдөгдөж буй олон улсын конвенцууд нь хэм хэмжээний зөрчилдөөнийг бүрэн шийдвэрлэж чадахгүй байгаа тул зөрчилдөөний хэм хэмжээг уялдуулан нийцүүлэх шаардлага улам бүр тулгарсаар байна. 

Профессор François Dessemontet уг өгүүллээ дараах бүтцээр бичиж, зохих санал, дүгнэлтийг танилцуулжээ. Үүнд:

1. Олон улсын конвенцууд болон нутаг дэвсгэрийн харьяалал

А. Оюуны өмчийн олон улсын конвенцуудын хамрах хүрээ

1. Олон улсын конвенцуудаар зохицуулагдаж буй салбар

2. Суурь эрх

3. Үндэсний дэглэм

Б. Оюуны өмчийн эрх зүй хэрэглэгдэх байдал

1. “Улсуудын хоорондох анхдагч худалдаа” гэх онол

2. Нутаг дэвсгэрийн харьяалал ба нийгмийн дэг журам

2. Олон улсын хувийн эрх зүй ба интернэт дэх олон улсын өмчийн эрх

А. ОУХЭЗ-н арга хэрэгсэл

Б. Гэрээний харилцаа

В. Гэрээний бус үүрэг

Дэлгэрүүлж уншин судлах: http://www.unil.ch/webdav/site/cedidac/shared/Articles/Conflict%20of%20Laws%20in%20Cyberspace.pdf 

Дүгнэлт.

Оюуны өмчийн эрх интернэтэд зөрчигдөх явдал өнөөдөр шинэ тутам зүйл байхаа нэгэнт больжээ. Үүнтэй холбоотой нэг удаагийн шийдвэр нь бүхий л шатыг хамарч зөв зүйл бий болгох боломжгүй юм. Хоёр болон түүнээс дээш удаа зөв практик нь зохих амжилт болно биз ээ. Онцгой зүйл тохиолдохоос бусад үед нэхэмжлэгчийн хувийн хуулийг интернэт дэх оюуны өмчийн зөрчилд хэрэглэх хандлагатай байна.

Зөрчилдөөний хэм хэмжээг уялдуулан зохицуулах замаар Оюуны өмчийн эрхийг интернэтэд хамгаалах ажлын үр дүн нь мэдээллийн эрх чөлөө, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрхээс шууд хамааралтайг холбогдох мэргэжилтнүүд ямагт санаж явах хэрэгтэй билээ.

Интернэт дэх зөрчилдөөний хэм хэмжээний талаар тойм мэдээлэл авахыг хүсвэл дараах холбоосоор зочилж болох юм. 

Илүү бодитой мэдээлэл авах хүсвэл эргэн тойронд болж интернэт дэх зөрчилтэй холбоотой эрх зүйн маргаан, түүнийг шийдвэрлэж буй хандлагад дүн шинжилгээ хийх нь зохистой:

-          INTERNATIONAL JURISDICTION IN CYBERSPACE: A COMPARATIVE PERSPECTIVE.  Amit M. Sachdeva.

-          INTERNET GOVERNANCE AND INTERNATIONAL LAW.

Jovan Kurbalija

-          internet regulation and the role of international law.

Antonio Segura-Serrano 

---

[1] Дэлгэрүүлж харах:

M. R. Burnstein, Conflicts on the Net: Choice

of Law in Transnational Cyberspace, 29 VAND. J. TRANSNAT’L L. 82 (1996);

P.E. Geller, International Intellectual Property, Conflicts of Laws and

Internet Remedies, EIPR 2000.125; L. LESSIG, CODE AND OTHER LAWS OF CYBERSPACE 42-60 (Cambridge 1999)

[2] Uniform Domain Name Dispute Resolution Policy,

http://www.icann.org/udrp/udrp-policy-24oct99.htm;

Supplemental Rules for Uniform Domain Name Dispute Resolution Policy,

http://www.arbiter.wipo.int/domains/rules/supplemental.html.

Understanding on Rules and Procedures

Governing the Settlement of Disputes, WTO

http://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/28-dsu.pdf.

[3] ТРИПС хэлэлцээр нь Дэлхийн Худалдааны Байгууллагаас 1994 оны 4 сарын 15-нд батлан гаргасан Марракешийн хэлэлцээрийн 1С хавсралт юм.

[4] Дэлхийн Оюуны Өмчийн Байгууллагаас (ДОӨБ) 1996 оны 12 сард батлагдаж, 2000 оны 3 сард хүчин төгөлдөр болсон 2 гэрээ буюу “Зохиогчийн эрхийн асуудлаарх гэрээ” “Тоглолт ба дуу авианы бичлэгийн тухай гэрээ”

Read more...

Вэб хуудсын зохиогчийн эрхийн асуудал

Л. Галбаатар

Хаягийг нь тогтоож амжихааргүй олон вэб хуудас бидний өмнө нээгдэх боллоо. Ийм  байдал цаашдаа ч үргэлжлэх биз. Энэ нь вэб хуудсын үйлчилгээ эрхлэгчдийн зүгээс хэрэглэгчдээ хадгалах, нэмэгдүүлэхэд амаргүй болгожээ.

Ямар вэб хуудас олон хэрэглэгчтэй байна вэ? үүнд хариулахын тулд вэб хуудас гэгчийг эрх зүйн талаас нь авч үзье.

Вэб хуудас бол бичвэр, програм хангамж, гэрэл зураг, зураг, дүрс бичлэг, график, хөгжмийн цогц юм. Энд дурдсан зүйлс нь оюуны өмчийн бүтээлүүд билээ. Тэгэхээр вэб хуудас бол оюуны өмчийн бүтээл бүрийн бие даасан байдлыг нь хадгалж, өөртөө нэгтгэсэн өвөрмөц бүтээл байх нь.

Эндээс, вэб хуудас дахь дүрслэх урлагийн бүтээлийн талаар ярилцая.

Аливаа вэб хуудас өөрийн загвар буюу өнгө, нүдэнд харагдах байдлаараа хэрэглэгчтэйгээ хамгийн түрүүнд мэндчилдэг. Ийм загвар нь дүрслэх урлагийн бүтээлийн нэг төрөл юм. Утга зохиол, урлагийн бүтээлийг хамгаалах тухай Бернийн конвенцийн 2 дугаар зүйлд дүрслэх урлагийн бүтээлийн бүх төрлийг зохиогчийн эрхээр хамгаална гэж заажээ.

Тэгэхээр вэб хуудсын загварыг зохиогч нь тэрхүү бүтээлийнхээ хувьд бүтээлийг нь ашиглах тухай бүр нэрээ дурдуулах төдийгүй бүтээлийг ашиглах аливаа үйл ажиллагааг зөвшөөрөх болон хориглох онцгой эрхтэй.

Одоо, дэлхий нийтэд болон Монгол Улсад хандалтын тоогоороо тогтмол дээгүүр бичигддэг вэбүүдийн загварын талаар хэлэлцэе.

www.nytimes.com буюу New York Times сонины вэб хуудсын загвар, www.mongolnews.mn буюу “Өнөөдөр” сониныхтой төстэй байгааг та хаягаар нь ороод үзэж болно.

Ийм байдал дараах вэб хуудсуудаас мөн харагдаж байна. Үүнд:

www.cnn.com – www.news.mn

 

www.whitehouse.gov – www.president.mn

www.omg.yahoo.com – www.factnews.mn

Тэгэхээр дээрх вэб хуудсууд нэгнийхээ загварыг дуурайжээ. Үүнээс вэбийн загварын зохиогчийн эрх хэнд нь хадгалагдаж байгааг тодорхойлоход төвөгтэй байна. Гэхдээ энэ нь тийм ч чухал биш юм.
Харин бусдын зохиогчийн эрхийн бүтээлийг хэрхэн хууль ёсны дагуу ашиглах вэ? Эрхийн тэмдэглэгээг хэрхэн хийх вэ? гэдэгт хариулж, зохиогчийн эрх зөрчсөн нь ямар үр дагавартай болох тухай үргэлжлүүлэн ярилцая.

Энд яригдаж буй вэб хуудсууд нь АНУ болон Монгол Улсынх байна. Энэ нь зохиогчийн эрхийн зохицуулалтад нөлөөлөхгүй. Учир нь вэб хуудсын загварыг зохиогчийн эрхээр хамгаалж буй Бернийн конвенц АНУ-д 1989 оны 3 сарын 1-нд, Монгол Улсад 1998 оны 3 сарын 12-нд хүчин төгөлдөр болсон.

Аль тэртээх 1971 оны Бернийн конвенцоор зохиогчийн эрхээр хамгаалагдах бүтээлийн төрлийг зааж өгсөн хэдий ч интернэтийн орчинд түүнийг хэрхэн хамгаалах талаар зохицуулж чадаагүй юм.

Иймд тус конвенцийн тусгайлсан хэм хэмжээ болох цахим орчны зохиогчийн эрхийн асуудлыг зохицуулсан “Дэлхийн оюуны өмчийн байгууллагын зохиогчийн эрхийн асуудлаархи гэрээ” буюу WCT батлагдаж, 2002 оны 3 сарын 6-нд хүчин төгөлдөр болжээ. Тус гэрээ нь гишүүн улсууддаа, тухайлбал АНУ, МУ-д гэрээний зохицуулалтыг дотоодын хууль тогтоомжид тусгахыг үүрэг болгосон юм.

Энэ дагуу АНУ-ын хувьд DCMA буюу “Тоон орчны зохиогчийн эрхийн акт”-ын “Онлайн орчны зохиогчийн эрхийн зөрчлийг шийдвэрлэх” бүлэг, түүний (OCILLA) 201-203 дугаар зүйлээр, МУ-ын хувьд Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн тухай хуулийн 25 дугаар зүйлээр вэб хуудас дахь зохиогчийн эрхийн зөрчлийг зохицуулжээ.

Энэхүү зохицуулалтаар вэб хуудсын загварыг ашиглах бол тухайн хуудаст хандаж зөвшөөрөл авна. Зөвшөөрөл авалгүйгээр ашиглах нь зохиогчийн эрхийн зөрчилд тооцогдоно. Зөрчил бүхий вэб хуудсыг мэдэгдсэн даруй Интернэтийн үйлчилгээ үзүүлэгч (ISP), домэйн нэрийн бүртгэгч нь чиг үүргийнхээ хүрээнд хаах үүрэг хүлээнэ.

Мөн, загварыг ашиглах зөвшөөрөл авсан хэдий ч, зохиогчийн эрх эзэмшигчийн мэдээллийг вэб хуудастаа байршуулаагүй нь зөрчилд тооцогдох билээ. Тэгэхээр дээрх вэб хуудсууд зохиогчийн эрх эзэмшигчээс зөвшөөрөл авах, авсан бол вэбдээ зохиогчийн эрх эзэмшигчийн мэдээлэл байршуулах үүрэгтэй юм. Ингэж ажиллаагүй нь вэб хуудсаа хаалгах эрсдэлтэй.

Зохиогчийн эрх эзэмшигчээс зохих зөвшөөрөл авсан нь зохиогчийн нэр, зохиогчийн эрхийн болон барааны тэмдгийн зохих тэмдэглэгээг өөрчлөх, устгах эрх эдлэх үндэслэл болохгүй юм.

Тухайн вэб хуудсыг эрхлэгч нь түүнд агуулагдаж буй бүтээл бүрийн зохиогчийн эрхийг хангахад анхаарч ажиллах үүрэгтэй төдийгүй вэб хуудастаа зохиогчийн эрх  зөрчигдсөн гэж үзсэн этгээд холбоо барьж, холбогдох асуудлаа шийдвэрлүүлэх нөхцлийг бүрдүүлсэн байна.

Дээр бичсэн дэлхийн нийтийн томоохон вэб хуудсууд “Terms of use” зэрэг буландаа зохиогчийн эрхийн асуудлыг тодорхойлж, зөрчил үйлдэгдсэн тухай мэдэгдэх боломжийг бүрдүүлжээ.

Эцэст нь хэлэхэд, вэб хуудсын өнгө, үзэмж буюу харагдах байдал нь зохиогчийн эрхээр хамгаалагдах бүтээл бөгөөд зохиогчийн эрхийн мэдээллийг вэбдээ зохих байдлаар байршуулах нь сайн дурын ажил бус, зайлшгүй гүйцэтгэх үүрэг юм.

Read more...