Цахим шуудангийн санамж (Email disclaimers)

Бэлтгэсэн Л.Галбаатар

Цахим шуудангийн санамж буюу “Email disclaimers” гэдэгт юуг ойлгох вэ?

Цахим шуудангийн санамж (цаашид “санамж” гэнэ) гэдэг нь цахим шууданд хавсаргасан мэдэгдэл юм. Энэхүү мэдэгдэл нь ихэвчлэн хууль зүйн төдийгүй маркетингийн зорилгоор ашиглагддаг. Мөн санамж нь вэб хуудаст ашиглагддаг. Гэхдээ энэ бичлэгт зөвхөн цахим шууданд холбогдох хэсгийг авч үзье.

Яагаад танд санамж хэрэгтэй вэ?

Цахим шууданг санамжтай байлгах эсэхийг шийдэхэд туслах хэдэн шалтгаан бий. Эдгээр нь хууль зүйн, маркетингийн гэх үндсэн хоёр хэсэгт хуваагддаг. Энэ бичлэгт зөвхөн хууль зүйн шалтгааныг нь авч үзье.

Хууль зүйн шалтгаан

Санамж нь таныг цахим шуудангийн агуулгаас болж хариуцагчаар татагдан бүтэлгүйтэх, улмаар шүүхийн өмнө хариуцлага хүлээхээс хамгаалах эсэх тодорхойгүй санагдаж болох юм. Гэхдээ энэ нь таны холбогдсон хэрэгт хариуцлагаас чөлөөлөгдөхөд тань зайлшгүй туслана.

Тодруулбал, санамж нь цахим шуудантай холбоотойгоор танай байгууллагын эсрэг олон хүн нөхөн төлбөр шаардаж шүүхэд зарга мэдүүлэх эрсдлээс урьдчилан сэргийлнэ.

Тиймээс ямагт санамж ашиглахыг зөвлөж байна. Санамж нь дор дурдаж буй хууль зүйн эрсдлээс таныг хамгаалж чадна. Үүнд:

• Нууцлал алдагдах: Та санамжийн хэсэгт цахим шуудангийн агуулга нь нууц болохыг анхааруулах замаар хүлээн авагч нууц мэдээллийг задруулахаас байгууллагаа хамгаалж чадна. Хэрэв хүлээн авагч энэхүү нууцлалыг зөрчвөл тэрээр хариуцлага хүлээнэ.

• Нууцлал санамсаргүйгээр алдагдах: Хэрэв ажилтан нууц цахим шууданг хэн нэгнээс хүлээн аваад санамсаргүйгээр буруу хүн рүү дамжуулан илгээвэл ажилтан төдийгүй байгууллага нь хариуцлага хүлээнэ. Ийм зүйл их тохиолддог. Жишээ нь буруу хаяглагдсан цахим шуудан постмастер-т илгээгдэж болох бөгөөд түүнд цахим шууданг унших эрх олгогдоогүй. Түүнчлэн, цахим шуудан амархан саатуулагддаг. Энэ тохиолдолд цахим шуудангийн тань төгсгөлд тухайн зурвас нь зөвхөн тухайлсан хүлээн авагчид зориулсан тухай мэдэгдэл оруулсан бөгөөд хэн нэгэн уг цахим шууданг эндүүрч хүлээн авсан бол тухайн этгээд нууцлалыг хангах ёстой ба ингэснээр та хамгаалагдана.
• Вирус халдаах: Ажилтан вирус агуулсан цахим шууданг илгээх буюу дамжуулан илгээвэл үүнд танай байгууллага хариуцагчаар татагдана. Цахим шуудангаар дамжин вирус нэвтрэх, үлдэх явдалд саад болдог вирусын сайн илрүүлэгчийг байгууллага ажиллуулахаас гадна та бас санамждаа тус цахим шуудан нь вирус агуулсан байж болохыг анхааруулснаар хүлээн авагч нь вирусыг шалгаж, устгах явдлыг хариуцдаг.
• Гэрээ байгуулах: Бичгэн харилцаа, тэр дундаа цахим шуудан нь хувь хүмүүсийн бодит, илэрхий үйлдлийн дагуу хууль зүйн гэрээ болж ашиглагддаг. Хэрэв тухайн ажилтан цахим шуудангаар гэрээ байгуулахыг хүсэхгүй бол санамжид аливаа гэрээ нь тухайн ажилтны удирдлагын зүгээс баталгаажсаны үндсэн дээр дагаж мөрдөгдөнө гэх утгыг тусгах хэрэгтэй.
• Хайхрамжгүйгээр ташаа мэдээллэх: Хуулиар, тухайн этгээд нь гуравдагч этгээдэд бодит, тохиромжтой зөвлөгөө өгөх үүрэгтэй. Хэрэв ажилтан цахим шуудангаар мэргэжлийн зөвлөгөө өгдөг бол байгууллага тухайн зөвлөгөөний үр нөлөөг зөвлөгөө авагч, гуравдагч этгээдийн өмнө хариуцдаг. Зохистой санамж нь тухайн байгууллагыг хариуцлага хүлээх эрсдлээс хамгаална.
• Ажилтны хариуцлага: Гэхдээ байгууллага нь эцсийн дүнд ажилтныхаа үйлдэл, эс үйлдэхүй, тэр дундаа илгээж буй аливаа цахим шуудангийн агуулгыг хариуцах бөгөөд санамж нь хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл юм. Харин байгууллага нь ажилтанд гүтгэлэг, доромжлол бүхий, бусдад гэм хор учруулсан бусад зохисгүй мэдэгдэл хийхгүй байх тухай тодорхой зааврыг танилцуулсан бөгөөд ажилтан тус дүрмийг зөрчсөн бол байгууллага ба ажилтны хувийн хариуцлага ялгамжтай байна. Энэ талаар байгууллага нотлох ёстой бөгөөд цахим шуудангийн санамжийг баримтлах, “цахим шуудангийн журам”-ыг хэрэгжүүлэх талаар ажилтанд тодорхой, хоёрдмол утгагүйгээр анхааруулж цахим шууданг зүй бусаар ашиглахгүй байхтай холбогдсон арга хэмжээ авсан байх ёстой юм.

Эцэст нь хэлэхэд, санамж нь хууль ёсны зорилгод үйлчлэх хэрэгсэл бөгөөд гүтгэлэг, доромжлол, бусдад гэм хор учруулсан агуулга илгээгч этгээдийг хамгаалахгүй. Ихэнх санамж нь ажилтан зөрчил гаргахаас сэргийлж байгууллагын зүгээс хийсэн бүх мэдээлэл бөгөөд холбогдох нөхцөл байдалд байгууллагын хариуцлагыг хөнгөрүүлэх, чөлөөлөх явдалд үйлчилдэг.

 2010-06-25

Эх сурвалж: http://www.emaildisclaimers.com/

Read more...

Интернэт хэрэглээг хязгаарлах эрх зүйн асуудал

Харилцаа холбооны зохицуулах хорооноос баталсан “Харилцаа холбооны сүлжээгээр вэб сайтын үйлчилгээг эрхлэхэд баримтлах түр журам”-ыг боловсронгуй болгох зорилгоор тус хорооноос “Тоон контентийн үйлчилгээний зохицуулалт” нэртэй журмын төсөл боловсруулснаа 2011 оны 1 дүгээр сарын 18-нд мэдээллийн технологийн салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй байгууллага, тэдгээрийн төлөөлөлд танилцуулж, төсөлд сонирхлын бүлгүүдийн саналыг авч, “жинхэнэ журам” гаргахаар болсон билээ.

Энэхүү журмын төсөлд туссан “Шүүлтүүрийн програм”-тай холбоотой зохицуулалтад таны анхаарлыг хандуулъя.

Тус төслийн 4.5.1-д зааснаар, Үүрэн холбооны үйлчилгээ эрхлэгчээс бусад Харилцаа холбооны үйлчилгээ эрхлэгч нь шинээр хэрэглэгч бүртгэхдээ хэрэглэгчидэд шүүлтүүр програм, хуулиар хориглосон контентид хандах хандалтыг хязгаарлах боломжийг санал болгоно гэжээ. Гэртээ, байгууллагадаа “интернэт тавиулах” хүмүүсийн хувьд шүүлтүүрийн програм, контентийг хянах бусад хэрэгслийг суулгуулах буюу тохируулж тооцоолууртаа хууль бус, сөрөг контентийг хүлээн авахгүй байх нөхцлийг энэ 4.5.1 агуулж байна. Эцэг, эхчүүдийн хувьд хүүхдийнхээ тооцоолуурыг интернэтэд холбуулахдаа “Шүүлтүүрийн програм” суулгуулах нь хүүхэддээ анхаарал тавьж буй хэрэг билээ.

Мөн 5.10.1-д Контентийн агрегатор нь хэрэглэгч контент үүсгэх боломжтой (UGC-user generated content), хэрэглэгчийн сэтгэгдэл үлдээх хэсэгтэй бол Зохицуулах хорооноос ажиллуулж буй шүүлтүүр програмыг үйл ажиллагаандаа заавал нэвтрүүлэх үүрэгтэй. Эндээс харахад Төрийн мэргэжлийн байгууллага болох Зохицуулах хорооноос удирдан ажиллуулах шүүлтүүрийн програм нь улсынхаа нутаг дэвсгэрт хууль бус, сөрөг контент “нэвтрүүлэхгүй” байх “хилийн цэргийн үүрэг” хүлээж байгаа юм. 

5.10.3-д зааснаар Хэрэглэгч аль нэг өөр хэрэглэгчийн үүсгэсэн контент хууль бус, сөрөг контент байна гэж үзвэл контентийн агрегаторт мэдэгдэх боломжийг хэрэглэхэд хялбар, энгийнээр шийдэж өгсөн байх үүрэг Контентийн агрегаторт ногдож байна. Энэ нь шүүлтүүрийн програмд “өртөөгүй” сөрөг контентийг хэрэглэгч илрүүлж, мэдэгдэх нөхцлийг зохицуулсан хэсэг болжээ.

Дээр дурдагдсан зарим ойлголтыг дор дурдая.

Харилцаа холбооны үйлчилгээ эрхлэгч гэдэгт контентийг хүргэгч суваг ба контентийн үйлчилгээг өөрийн хэрэглэгчдэд дамжуулан хүргэх боломжийг хангасан сүлжээ бүхий эсвэл бусдын сүлжээ ашиглан дээрхи боломжийг хангасан, харилцаа холбооны үйлчилгээ эрхлэх тусгай зөвшөөрөлтэй хуулийн этгээдийг хэлж байгаа билээ.

Контент гэж харилцаа холбооны сүлжээгээр дамжиж буй тэмдэгт, дохио, текст, зураг, дуу, авиа, дүрс, бичлэг болон бүх төрлийн мэдээ мэдээллийг тоон хэлбэрт хувиргасан бүтээл бөгөөд түүнд Цахим шуудан, балк, спам захидал болон хувь хүмүүсийн хоорондын харилцаа (Жишээ нь: телефон яриа, факс, АйПи телефон яриа гэх мэт) орохгүй юм.

Контентийн агрегатор (agreggator) гэдэгт контент нийлүүлэгч, Харилцаа холбооны үйлчилгээ эрхлэгчийн хооронд холбох гүүр болж, өөрийн тоног төхөөрөмж, програм хангамжийг ашиглан контентийг хувиргах, дамжуулахтай холбоотой харилцаанд орж байгаа иргэн, хуулийн этгээдийг хэлж байгаа билээ.

Тэгэхээр хууль бус контент буюу Шүүлтүүр програмын ажиллагааг тодорхойлогчид юуг хамааруулж байна вэ? Төсөлд тусгаснаар дараах зүйлс нь хуулиар хориглосон контент болох юм. Үүнд:

1. Садар самуун явдал 

2. Хүчирхийлэл 

3. Хууль бус зар сурталчилгаа 

4. 18-аас доош насныханд хориотой контент 

5. Оюуны өмчийн эрхийн зөрчил

Эдгээрийг эрх зүйн үндэслэлийг өмнө нь би блогтоо оруулсан билээ. 

Эндээс харахад, төсөлд хууль бус контентийн зохицуулалтаар хүүхдийн эрхийг хамгаалах төдийгүй нийгмийн дэг журам, ёс суртахууныг хамгаалахад чиглэгджээ. Зохицуулах зүйл нь өргөн хүрээг хамарч үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрхийг эрсдэлтэй болгож буй сул талтай ч, улс төрийн агуулга бүхий зүйлийг багтаагаагүй нь сайшаалтай юм.

Хууль бус, сөрөг контентийг хянах эрх зүйн болон зохион байгуулалтын тогтолцоо бүхий улс орнууд, тухайлбал АНУ, Австрали, Норвег, Финлянд, Их Британи, Дани, Нидерланд зэрэг улсууд Хүүхдийг интернэт дэх сөрөг мэдээллээс хамгаалахыг гол зорилгоо болгосон байдаг. 

Эдгээр улсын хууль тогтоомж нь “Хүүхдийн эрхийн тухай конвенц”-д үндэслэдэг. Тодруулбал, 1990 оны 9 дүгээр сарын 2-ны өдөр хүчин төгөлдөр болсон тус конвенцийн 17 дугаар зүйлийн (е)-д дараах байдлаар хүүхдийн интернэт хэрэглээний зарчмыг тодорхойлжээ. 

Үүнд: Оролцогч улсууд 13, 18 дугаар зүйлийн заалтад үндэслэн хүүхдийн сайн сайхан байдалд хохирол учруулах мэдээлэл, материалаас түүнийг хамгаалах зарчим боловсруулахыг хөхиүлэн дэмжинэ. 

Энд яригдаж буй 13, 18 дугаар зүйлд хүүхдийн үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх, мэдээлэл эрэх, олж авах, дамжуулах болон хүүхдийн хүмүүжил, хөгжилд эцэг эх, нийтийн, тэгш хариуцлага хүлээх зарчмыг тэнцвэржүүлжээ.

Одоо “Шүүлтүүр програм”-тай холбоотой бэрхшээл, бусад улсын туршлагыг үргэлжлүүлэн авч үзье. Интернэтэд шүүлтүүр хэрэглэх нь бидний хүсээгүй олон арван контенттой тэмцэх стандарт билээ. Гэхдээ энэ нь хууль ёсны, үр дүнтэй зүйл эсэхийг тус технологийг хэрэглэхийг эсэргүүцэгчид дэвшүүлэн мэтгэлцсээр байна. Контент хяналтын муухайн сонгодог жишээ болох Хятад улсын “Өндөр Галтхана” (Great Firewall) үйл ажиллагааг эсэргүүцэгчид АНУ тэргүүтэй улс орнуудад хандан Хятад улстай харилцах улс төрийн байр суурьтаа интернэтийн эрх чөлөөг дэмжихийг уриалж буй. АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Хиллари Клинтон “Өндөр Галтхана”-ыг сайшаахгүй байгаагаа илэрхийлсэн нь бий.

Австрали бол шүүлтүүр хэрэглэдэг нэг орон. Тус улсын шүүлтүүрийн схемийг Интернэтийн үйлчилгээ эрхлэгчид (ISPs) хэрэгжүүлдэг бөгөөд тэдгээр нь хууль бус контентийг хаах үүрэгтэй. Харин тусгайлан хориглоогүй буюу хууль бус гэж тооцогдоогүй бусад контентийг тус улсын гэр бүлүүд өөрсдийн сонголтоор хаадаг. 

Австралийн хууль бус контент нь зөвхөн хүүхдийн порнографаар хязгаарлагддаггүй бөгөөд хууль тогтоомжид тусгайлан заасан бусад зүйлсийг агуулдаг. “Австралийн Харилцаа холбоо, мэдээллийн газар” (ACMA) Шүүлтүүр програмын нэгдсэн удирдлагыг хэрэгжүүлдэг бөгөөд хууль бус контент гэдэгт юуг багтаах эсэхийг тодорхойлох чиг үүрэгтэйгээр ажилладаг. 

Австралийн шүүлтүүрийн схем нь сонирхлын бүлгүүдийн хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгардаг. Ийм бүлгүүдийн томоохон төлөөлөгч “Австралийн Цахим Хил” (EFA) байгууллагын үзэж байгаагаар шүүлтүүр нь дараах сөрөг нөлөөтэй. 

Үүнд: Ил тод, бие даасан хяналтыг алдагдуулах; Хориотой контент/Хар дансанд юуг хамааруулах нь тодорхой үндэслэлгүй; Програм хангамж үйлдвэрлэгчидийн үйл ажиллагааг хязгаарладаг. “EFA”-ын тэргүүлэгч Colin Jacobs-н хэлснээр “Засгийн газраас Шүүлтүүрийн схемийг удирдах нь үр дүн багатай бөгөөд үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрхэд эрсдэл учруулж байна. Хэрэв шүүлтүүр нь зөвхөн хууль бус материалтай тэмцдэг бол бид ингэж эсэргүүцэхгүй” гэжээ.

Шүүлтүүрийг эсэргүүцэх өөр нэг гол шалтгаан бол хар тамхи, амиа хорлох зэргийг илэрхийлсэн хууль бус мэдээлэлтэй сайтууд “ACMA”-гийн Шүүлтүүрийг “тойрч гарсан”  бөгөөд хууль ёсны, зохимжит сайтууд хориотой контент гэгдэж “Шүүлтүүр”-т бүртгэгдсэн тохиолдлууд юм. Үүнийг “ACMA” програм хангамжийн дутагдал, хөгжүүлэлттэй холбон тайлбарлаж байна. 

Барууны улсуудад хүүхдийн порнографийг зохион байгуулсан гэж үзвэл “Шүүлтүүр програм”-ын гадуур байсан ч,тодорхой сайтуудыг бүхий л арга хэлбэрээр хаадаг. 

2010 оны 2 дугаар сард Францын парламент LOPPSI 2 хэмээх хуулийг баталсан бөгөөд түүнд Интернэтийн үйлчилгээ эрхлэгчдийн зүгээс Засгийн газрын чиг үүргийг хэрэгжүүлж, хориглосон контент бүхий сайтуудыг хянахаар тусгажээ. 

2010 оны 4 дүгээр сарын эхээр Их Британи улс Тоон эдийн засгийн хуулийг (Digital Economy Bill) баталсан бөгөөд түүнд зааснаар Их Британийн шүүх зохиогчийн эрхийн зөрчил бүхий вэб сайтыг хаах шийдвэрийг гаргах, зохиогчийн эрхийн зөрчлийг давтан гаргасан интернэт хэрэглэгчийн холболтыг салгуулах эрхтэй болжээ. 

Дээрх хоёр улсын хуулиуд Австралийн шүүлтүүрийн хөтөлбөрийн адил хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч байгаа. Зохиогчийн эрхийн шүүлтүүр хэрэгжүүлдэг улс орнууд зохиогчийн эрхийн бүтээлийн зохистой ашиглалт (fair use)-ыг алдагдуулж шүүмжлэлд өртөж байна.

Шүүлтүүр хийхдээ техникийн болон процедурын механизмыг нэг удаа тодорхойлдог бөгөөд шүүлтүүр нь өргөн хүрээтэй, урвуугаар ашиглаж болох эрсдэлтэй гэж үзэх нь бий. 

1990 оны сүүлээр АНУ-ын Конгрессын зүгээс Интернэтийн хортой контентоос хүүхдийг хамгаалахаар хориглосон контентийн буюу шүүлтүүрийн хуулийг (Child Online Protection Act-COPA, Children’s Online Privacy Protection Act-COPPA) хоёр ч удаа баталсан байдаг. 

Гэхдээ дээрх хуулиудыг АНУ-ын шүүхээс хоёр ч хэрэгт үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрхийг зөрчсөн хууль гэж үзсэн байдаг. Харин АНУ-ын гуравдах оролдлого буюу Children's Internet Protection Act (CIPA) нь Үндсэн хуулийн эрхэд халдсан гэгдэж шүүхээр буруутгагдаагүй байна. Энэ бол, АНУ-ын сургууль, нийтийн номын сангуудын тооцоолуурт шүүлтүүрт хэрэглэх тухай бөгөөд шаардагдах санхүүжилтийг Холбооны Засгийн газраас хүлээн авах зохицуулалттай юм.

Хятад, Иран зэрэг улсад порнограф, мөрийтэй тоглоом, бэлгийн амьдралын мэдээлэл бүхий вэб сайтууд буюу нийгмийн контентоос гадна улс төрийн контентод шүүлт хийсээр байна. Куба улсад интернэт кафед тооцоолуур хэрэглэгчийн зүгээс “хориотой үгс”-ийн төрлийг сонгож хэрэглэх гэвэл үг зүйн програм юмуу интернэтийн хөтөч програмын зүгээс тус хэрэглээг автоматаар хаах бөгөөд “улсын аюулгүй байдал”-тай холбоотой сэрэмжлүүлэг өгдөг.

Одоо Шүүлтүүрийн програмын талаар хэдэн зүйл дурдая. Контентийн хяналтын програм хангамж (censor- ware) нь ямар контентийг интернэт хэрэглэгчид хүргэх вэ гэдгийг тодорхойлдог. Тус програм хангамжийг Засгийн газраас нутаг дэвсгэртээ, Интернэтийн үйлчилгээ эрхлэгчийн зүгээс үйлчлүүлэгчиддээ, ажил олгогчийн зүгээс ажилтнууддаа, сургууль нь оюутнууддаа, номын сангууд уншигчиддаа, эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ тооцоолуурт, хувь хүмүүс өөрийнхөө тооцоолуурт хэрэглэдэг. Хэрэглэгчийн зүгээс зөвшөөрөлгүй контентод шилжихэд програм нь контентийн хяналтыг хэрэгжүүлдэг. Зарим контентийн хяналтын програм хангамжийн хувьд хэрэглээний цагийг тохируулах байдлаар ажилладаг. Тухайлбал, эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ интернэтээр аялах, тоглоом тоглох зэрэг тооцоолуур дээрх үйл ажиллагааны үргэлжлэх хугацааг нь тохируулдаг. Хүүхдүүд эцэг эхийнхээ итгэлийг авч чадвал тэдний тооцоолуурын өмнө өнгөрөөх цаг нэмэгдэх нь.

Шүүлтүүрийн төрөл: Хувь хүний тооцоолуур дахь програм хангамж, Интернэтийн үйлчилгээ эрхлэгчдийн зүгээс Контентийн шүүлтүүрийн хэрэгжүүлдэг. Интернэтийн үйлчилгээ эрхлэгчийг сонгон гэртээ “интернэт тавиулах”-даа эцэг эхчүүд хүүхдүүддээ үзүүлэхэд зохисгүй материалуудыг хаалгадаг. Ихэнх контент хяналтын програмууд байгууллага, эцэг эхчүүдэд худалдаалагддаг. Нөгөө талаар ийм програмуудыг сурталчлах нь хүмүүсийг интернэтийн донтой тэмцэж, өөрийгөө хянахад тусалдаг. Интернэтийн донгийн эсрэг тэмцэл нь онлайн порнограф, мөрийтэй тоглоом, чатны орчны хэрэглээгээ хязгаарлах, тэдгээрээс урьдчилан сэргийлэхэд чиглэгддэг.

Үйлчлүүлэгч төвтэй шүүлтүүр- Энэ төрлийн шүүлтүүр нь таны тооцоолуур дээр суулгасан програм хангамж юм. Тус   шүүлтүүр нь гэр бүлийн хэрэгцээнд зориулагдсан бөгөөд нууц үгээр нэвтэрч байж л ажиллагааг нь зогсоох боломжтой. Мөн тус шүүлтүүр нь номын сан шиг газруудад үр дүнтэй ажилладаг. Учир нь хүүхдүүдийн тоглож байгаа болон уншлагын хэсэгт шүүлтүүр тавих зэргээр тодорхой хэсгүүдэд хяналт тавих нь чирэгдэл багатай байдаг.

Интернэтийн үйлчилгээ эрхлэгчдийн зүгээс Контентийг хязгаарлах- Интернэтийн үйлчилгээ авч буй эцэг эхчүүд ISP буюу Интернэтийн үйлчилгээ эрхлэгчдийн санал болгосон зохисгүй контентийг өргөтгөх, хязгаарлах боломжтой байдаг. Ямар контентод шүүлтүүр хэрэглэх, эс хэрэглэхийг үйлчлүүлэгч сонгох боломжтой байдаг тул энд интернэтийн эрх чөлөөг боомилох тухай зүйл яригдахгүй юм.

Серверийн шүүлтүүр- Энэ нь интернэт хэрэглээний системийг хамарсан шүүлтүүр юм. Тухайн нэг дүүргийн ахлах сургуулийн сурагчдын “интернэтийн аялал” бусад сургуулийнхнаас ялгаатай байх юм.

Хайлтын шүүлтүүр- “Google”, “Alta Vista” гэх мэт хайлтын ихэнх хэрэгслүүд хэрэглэгчиддээ аюулгүй байдлын шүүлтүүрийг санал болгодог. Энэ нь хайлтын бүх илэрцээс зохисгүй контент бүхий холбоосуудыг хэрэглэгчид харуулдаггүй горим юм. Гэхдээ бэлгийн эрээ цээргүй, +18 контент бүхий вэб сайтуудын “URL” буюу хаягийг нь мэдэж буй этгээд түүнийг нь бичээд тус вэб сайтад нэвтрэх боломжтой юм. “Yahoo”, “Bing” гэх мэт хайлтын хэрэгслүүдийн хүүхдэд зориулсан хувилбар нь зөвхөн хүүхдэд зориулсан вэб сайтуудыг илрүүлдэг.

Эцэст нь хэлэхэд, Зохицуулах хорооноос иргэдийнхээ интернэтийн аюулгүй хэрэглээг хангах чиг үүргийнхээ хүрээнд “Тоон контентийн үйлчилгээний зохицуулалт” нэртэй журмын төсөл бэлтгэж, хэлэлцүүлэх замаар Контентийн эрх зүйн зохицуулалтыг боловсронгуй болгохоор ажиллаж байна. Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал, Засгийн газрын 2010 оны 141 дүгээр тогтоолын хавсралт дахь “Мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөө” нь дээрх төслийг бэлтгэж, батлах эрх зүйн нөхцөл болж байгаа билээ. 

Мөн интернэт хэрэглээд 15 жил болсон, цаашид ч хэрэглэсээр байх манай улсын хувьд интернэт дэх агуулга буюу контентийг журамлан зохицуулах нь Төрийн байгууллагын зайлшгүй хийх ажил юм. 

Харин уг зохицуулалт нь Үндсэн хуульд заасан иргэдийн эрх, эрх чөлөө болон түүнийг хязгаарлах нөхцлийг тэнцвэржүүлэн хэрэгжихэд гол анхаарлаа хандуулах хэрэгтэй юм. Төсөлд тусгаснаар, хууль бус контентийн нэгдсэн удирдлагыг Зохицуулах хороо хэрэгжүүлэх бөгөөд хувь хүн, гэр бүл, байгууллагын хувьд Харилцаа холбооны үйлчилгээ эрхлэгч, контентийн агрегатороор дамжуулан ямар контентийг хязгаарлахаа шийдэх боломжтой. 

Ийм байдал нь Австрали улсын зохицуулалттай төстэй байна. Австрали бол Хятад биш хэдий ч, манай улсын эрх бүхий байгууллагууд бусад улсын туршлагаас суралцан, алдааг нь давтахгүйгээр ажиллах боломж бий. Брүүклиний Хуулийн сургуулийн профессор Derek E. Bambauer-ийн үгийг энд дурдая. “Интернэтийн цэнзүүр бол үр дүнтэй хэрэгсэл төдийгүй аюултай зүйл юм. Үүнийг Австралийн жишээ батлана”. 

Контентийн эрх зүйн зохицуулалтын оролцогсод хууль бус контентийн төрөл тус бүрээр хэлэлцэн, үйл ажиллагааны төлөвлөгөө гарган хэрэгжүүлэх их ажил бий.

Read more...

Зөөврийн тооцоолуурыг аюулгүй авч явах 9 арга

Бэлтгэсэн Л. Галбаатар

Бидэнд зөөврийн тооцоолуураа ажлын газраасаа авч явах, зөөх шаардлага их гардаг. Гэхдээ зөөврийн компьютер хулгайлагдах нь хаана ч нийтлэг үзэгдэл болжээ. Энэ нь зөөврийн тооцоолуур хэрэглэгч этгээдийн компанийн төдийгүй хувийн, санхүүгийн чухал мэдээллийг эрсдэлд оруулж байгаа юм. Иймд дараах 9 аргатай танилцаж зөөврийн тооцоолуурынхаа аюулгүй байдлыг хангана уу. 

1. Тооцоолуурын цүнх ашиглахаас зайлсхий

Зориулалтын цүнх нь таныг зөөврийн тооцоолуур авч явааг илчилдэг. Тэгэхээр зөөврийн тооцоолуурыг тань хамгаалж чадах доторлосон цүнх буюу хайрцаг хэрэглэхийг зөвлөж байна.

2.Тооцоолуурынхаа нэвтрэх дугаар буюу нууц үгийг бүү үрэгдүүл

Зөөврийн тооцоолуурынхаа нэвтрэх үгийг хадгалах нь машины түлхүүрийг хадгалахтай л адил. Нэвтрэх дугаар буюу нууц үггүйгээр таны хувийн болон компанийн мэдээллийг хулгайлах нь хэцүү байдаг.

3.Тооцоолуураа биедээ авч яв

Таны тээшийг эрх бүхий этгээд шалгахаас бусад тохиолдолд онгоцонд, галт тэргэнд явахдаа зөөврийн тооцоолуураа байнга биедээ авч яв. Тээшээ алдах нь тооцоолуураа алдсанаас л дээр. Хэрвээ машинаар явж буй бол тооцоолуурыг хямгадахад хялбар. Тухайлбал, тооцоолуураа ашиглаагүй үедээ тээшиндээ хийгээд түгжчихэж болно.

4.Мэдээллээ цоожил

Шифрлэх буюу цоожлох нь хэн нэгэн таны тооцоолуурыг мэдэлдээ авч, файлуудад тань халдахаас хамгаалах бас нэг арга зам юм. Та аль ч файл, фолдер-оо цоожлох боломжтой. Ингэснээр хэн нэгэн таны чухал мэдээллийг олсон ч, түүнд нэвтэрч, мэдээлэлтэй танилцаж чадахгүй. Энэ аргыг хэрэглэхийн тулд хэрэгтэй мэдээллээ хэрхэн цоожлох талаар нэмж үзнэ биз.

5.Тооцоолуураасаа нүд бүү салга

Та нисэх онгоцны буудалд явж буй бол хамгаалагч нь таны тээшийг алдагдахгүй байхад анхаарал тавьж чадахгүй. Албаны хүн таны цүнхийг металл илрүүлэгчээр шалгахаас бусад үед тээшээ гараасаа бүү салга. Олон цүнх адилхан харагддаг бөгөөд таных холилдож алга болоход амархан юм.

6.Тооцоолуураа шалан дээр тавихаас зайлсхий

Шалан дээр тооцоолуураа тавих нь түүнийг мартах, алдах эрсдэлтэй. Та тооцоолуураа газар тавих болбол хөлийнхөө хооронд юмуу алхахад тань саад болох байрлалаар тавих хэрэгтэй.

7.Тооцоолуурын тоноглол худалдаж ав

Тооцоолуураа өрөө, ширээндээ орхих хэрэг гарвал “зөөврийн тооцоолуурын хамгаалалтын утас” ашиглаж, түүнийг хүнд жинтэй сандал, ширээ зэрэг найдвартай зүйлд бэхэл. Ингэх нь хэн нэгэн тооцоолуурыг авч явахад хэцүү болгоно. Мөн ийм утас нь алдагдсан тооцоолуурын байршлыг илтгэдэг програмтай байдаг. Тэрхүү програм нь тооцоолуурыг интернэтэд холбогдох үед ажиллаж, тооцоолуурын бодит байршлыг нарийвчлан илтгэдэг. Тийм програмын нэг нь “ComputracePlus” юм.

8.Дэлгэцний хамгаалалт ашигла

Ийм хамгаалалт нь олон нийтийн газар чухал мэдээлэлтэй ажиллаж байх үед хүмүүс таны мөрөн дээгүүр хийж буй зүйлийг тань гүйлгэн харахаас урьдчилан сэргийлэхэд тусалдаг. Энэ нь ялангуяа таныг аялан явах, хөл ихтэй газар ажиллах шаардлага гарсан үед туслах болно. Энд дурдсан дэлгэцийн хамгаалалтын жишээг дараах цахим хаягаас үзэж болно: Www.Secure-It.com/products/privacy_notebook.htm

9.Зочид буудлын өрөөнд тооцоолуураа бүү орхи

Маш олон эд зүйл зочид буудлын өрөөнөөс алдагддаг бөгөөд тэнд найдваргүй байдаг. Та тооцоолуураа өрөөндөө орхиж гарах шаардлагатай бол хаалгандаа “бүү саад бол” гэж бичих буюу тийм тэмдэглэгээ тавьж гарах нь илүүдэхгүй болов уу.

Хэрвээ зөөврийн тооцоолуураа алдчихсан бол юу хийх вэ?

-       Сүлжээнийхээ нэвтрэх үгийг өөрчилж компанийн серверийн аюулгүй байдлыг хангахад тусал

-       Алдсан тухайгаа орон нутгийн эрх бүхий байгууллага (цагдаа гэх мэт) болон компанийнхаа мэдээллийн технологийн хэлтэст яаралтай мэдэгд

-       Зөөврийн тооцоолуурт хэрэглэгчийн мэдээлэл байсан бол компанийнхаа санхүүгийн төлөөлөгч, хууль зүйн төлөөлөгч зэрэг эрх бүхий этгээдтэй холбоо барих хэрэгтэй. Тэд зохих ажиллагааг явуулах болно.

Эх сурвалж:

Microsoft.com- 9 ways to increase the security of your laptop while on the road

Read more...

Монгол Улсын интернэт дэх сэтгэгдлийн эрх зүйн хэм хэмжээ

Л. Галбаатар

“Монголын вэбийн өнөөгийн байдал, цаашдын хөгжлийн чиг хандлага” нэртэй семинар 2010 оны 12 дугаар сарын 14-нд Харилцаа холбооны зохицуулах хорооны хурлын танхимд боллоо. Тус семинар нь Харилцаа Холбооны Зохицуулах Хорооноос боловсруулж батласан “Харилцаа холбооны сүлжээгээр вэб сайтын үйлчилгээг эрхлэхэд баримтлах түр журам”-тай танилцуулах, мөн уг журмыг боловсронгуй болгоход санал авах зорилготой байв.

Энэхүү семинарт вэб сайтын хостинг, вэб сайт хөгжүүлэгч, вэбийн агуулга хариуцсан байгууллагууд илтгэл хэлэлцүүлж, Монголын вэбийн өнөөгийн байдал, хөгжүүлэхэд тулгарч буй бэрхшээлийг даван туулахад чиглэгдсэн арга хэмжээ, ирээдүйн чиг хандлагын талаар чөлөөтэй ярилцаж, санал солилцжээ.

АНУ гэх мэт мэдээллийн технологийн томоохон улсууд төрийн байгууллагын холбогдох журмаа нууцлах сонирхолтой байдаг. Харин манай улсын эрх бүхий байгууллага уг асуудлаар ил тод байгаа нь сайн хэрэг юм.

Семинарт оролцогсдын онцолсноор өнөөдрийн Монголын вэб сайтууд дараах асуудлуудыг шийдвэрлэж чадаагүй байна. Үүнд:

- Хэн нэгэн этгээд /хувь хүн, хуулийн этгээд/-ийг гүтгэх, доромжлох, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндэд нь халдах,

- Бусдын оюуны бүтээлийн эрхийг ноцтой зөрчих,

- Садар самууныг сурталчилах .  

Эдгээр асуудлын шууд хохирогч нь бага насны хүүхдүүд, оюуны хөдөлмөр эрхлэгчид төдийгүй цахим харилцааны бүхий л түвшний оролцогсод билээ.

Харилцаа холбооны сүлжээгээр вэб сайтын үйлчилгээг эрхлэхэд баримтлах түр журмыг хэрэгжүүлэх үүрэгтэй этгээдүүдийг дараах байдлаар тодорхойлжээ. Үүнд:

- Интернэтийн үйлчилгээ эрхлэгч гэж Харилцаа холбооны зохицуулах хорооноос интернэтийн үйлчилгээ эрхлэх тусгай зөвшөөрөл авсны үндсэн дээр интернэтийн үйлчилгээ үзүүлэгч хуулийн этгээд юм.

- Вэб сайтын үйлчилгээ эрхлэгч гэж интернэтийн сүлжээ ашиглан өөрийн үйлчилгээг (мэдээ, форум, хэлэлцүүлэг, худалдаа наймаа гэх мэт) нийтэд хүргэж буй иргэн, хуулийн этгээд юм.

- Контент хостингийн үйлчилгээ эрхлэгч гэж өөрийн сервер дээр вэб болон бүх төрлийн цахим өгөгдлийг байршуулж, тэдгээрт хэрэглэгчид харилцаа холбооны сүлжээ ашиглан хандах боломжийг олгодог үйлчлэгч юм.

- Домэйн нэрийн үйлчилгээ эрхлэгч гэж Монгол Улсын дотор .MN болон бусад төрлийн домэйн нэр бүртгэлийн үйл ажиллагаа явуулдаг хуулийн этгээд байна.

Тус журмын үндсэн ойлголт, зохицуулалтын зүйл болох Хэрэглэгчийн үүсгэсэн контент (вэб дэх сэтгэгдэл) гэж тухайн вэб сайтын гишүүн аливаа мэдээ, нийтлэлд үлдээсэн сэтгэгдэл болон контент юм. Контент гэж харилцаа холбооны сүлжээгээр дамжиж буй тэмдэгт, дохио, текст, зураг, дуу, авиа, дүрс, бичлэг болон бүх төрлийн мэдээ мэдээллийг тоон хэлбэрт хувиргасан бүтээл бөгөөд түүнд Цахим шуудан, балк, спам захидал болон хувь хүмүүсийн хоорондын харилцаа (Жишээ нь: телефон яриа, факс, АйПи телефон яриа гэх мэт) орохгүй.

Тус журмаар холбогдох этгээдүүд дараах эрх, үүргийг хэрэгжүүлнэ. Үүнд:

1. Вэб сайтын үйлчилгээ эрхлэгч нь тухайн үйлчилгээнд хандах хэрэглэгчийн хандалтын дундаж нь сарын хугацаанд өдөрт гурван мянгаас давсан тохиолдолд Харилцаа холбооны зохицуулах хороонд бүртгүүлэх үүрэг хүлээнэ.

2. Вэб сайтын үйлчилгээ эрхлэгч нь хэрэглэгчийн үүсгэсэн контентийг Монгол Улсын хууль тогтоомж, түүнд нийцүүлэн гаргасан эрхийн актыг зөрчсөн эсэхэд хяналт тавих бөгөөд зөрчсөн тохиолдолд зөрчлийг гарсан даруйд нь арилгах, таслан зогсоох арга хэмжээ авах үүргийг хүлээнэ.

3. Вэб сайтад нь хэрэглэгч контент оруулах боломжтой, хэрэглэгчийн сэтгэгдэл

үлдээх хэсэгтэй бол (1 өдрийн хандалтын тоо дунджаар гурван мянгаас их) вэб сайтын үйлчилгээ эрхлэгч нь дараах зүйлсийг үйл ажиллагаандаа заавал нэвтрүүлэх ёстой юм. Үүнд:

A. Хэрэглэгч тухайн вэб сайтын үйлчилгээнд гишүүнээр нэвтэрч орж байж контент (сэтгэгдэл) оруулах боломжтой байх

Б. Хэрэглэгч гишүүнээр элсэхэд зөвшөөрөх үйлчилгээний нөхцөл шаардлагыг боловсруулан гаргах ба уг нөхцөл шаардлагад дараах зүйлсийг заавал багтаасан байна. Үүнд:

a. Хориотой контентийн төрлүүд

б. Хориотой контентийг арилгах болон гишүүний эрхийг түдгэлзүүлэх эсвэл зогсоох тухай

в. Монгол Улсын хууль тогтоомж, түүнд нийцүүлэн гаргасан эрхийн актыг үйлчилгээндээ дагаж мөрдөх үүрэг болон тэрхүү хэм хэмжээний тухай

B. Хэрэглэгч гишүүнээр элсэхэд нэр, нэвтрэх түлхүүр үг, цахим хаяг зэргийг заавал бүртгэх бөгөөд цахим хаягаар гишүүнчлэлийн баталгаажуулалтыг илгээж, хэрэглэгч гишүүнээр элсэхийг баталгаажуулсан тохиолдолд гишүүнээр бүртгэж авах

Г. Хэрэглэгчийн Айпи хаяг (IP), товч нэрийг (ID) хэрэглэгчийн үүсгэсэн контентийн дээр нийтэд харагдахуйц байрлуулах

Д. Хэрэглэгч аль нэг өөр гишүүний оруулсан сэтгэгдэл, контентийг хууль бус сөрөг контент гэж үзвэл вэб сайтын үйлчилгээ эрхлэгчид мэдэгдэх боломжийг хэрэглэхэд хялбар, энгийнээр шийдэж өгсөн байх.

4. Вэб сайтын үйлчилгээ эрхлэгчийн холбоо барих мэдээлэл, хэрэглэгчийн санал хүсэлт, гомдлыг хүлээн авах төлөөлөгчийн газрын хаяг болон утасны дугаар нь олон нийтэд нээлттэй байна.

5. Вэб сайтын үйлчилгээ эрхлэгч нь Зохицуулах хороонд өөрийн үйлчилгээтэй холбоотой шаардлагатай мэдээллийг гаргаж өгөх үүрэгтэй.

Хэрэглэгч нь Монгол Улсын хууль тогтоомж, түүнд нийцүүлэн гаргасан эрхийн актад заасан Садар самуун явдал; Хүчирхийлэл; Хууль бус зар сурталчилгаа; Хүүхдэд хортой контент; Ёс зүйгүй хэллэг буюу хориотой контент (сэтгэгдэл)-ийн талаарх гомдлоо эхлээд тухайн вэб сайтад мэдэгдэх ба хэрэв уг вэб сайтын үйлчилгээ эрхлэгч ямар нэгэн арга хэмжээ аваагүй тохиолдолд албан бичиг, факс, цахим шуудангаар Харилцаа холбооны зохицуулах хороонд мэдэгдэх ёстой юм.

Харилцаа холбооны зохицуулах хороо тухайн контентийг Садар самуун явдал, Хүчирхийлэл, Хууль бус зар сурталчилгаа, Хүүхдэд хортой контент, Ёс зүйгүй хэллэг бүхий контент буюу хориотой контент байна гэж үзвэл доор заасан арга хэмжээ авахыг вэб сайтын үйлчилгээ эрхлэгчид мэдэгдэнэ. Үүнд:

A. Мэдэгдэл хүлээн авснаас 1 хүртэлх цагийн дотор уг зөрчлийг арилгах арга хэмжээ аван хариуг мэдэгдэх.

Хэрэв заасан хугацаанд зөрчлийг арилгахгүй бол уг вэб сайтын үйлчилгээг зөрчил арилтал түр зогсоох тухай мэдэгдлийг Зохицуулах хорооноос интернэтийн үйлчилгээ эрхлэгч, домэйн нэрийн үйлчилгээ эрхлэгч болон контент хостингын үйлчилгээ эрхлэгчид өгнө.

Интернэтийн үйлчилгээ эрхлэгч, домэйн нэрийн үйлчилгээ эрхлэгч болон контент хостингын үйлчилгээ эрхлэгч нь Зохицуулах хорооноос мэдэгдэл өгсөн тохиолдолд доор заасан арга хэмжээг 4 хүртэлх цагийн дотор авна. Үүнд:

A. Үйл ажиллагааг нь хаах тухай вэб сайтын үйлчилгээ эрхлэгчид мэдэгдэх

Б. Тухайн вэб сайтын үйлчилгээг зөрчил арилтал зогсоож, хариуг Зохицуулах хороонд мэдэгдэх.

Зохицуулах хороо нь контентийн талаарх гомдол, шийдвэр, хэрэгжилтийг гомдол гаргасан хэрэглэгчдэд мэдэгдэх бөгөөд өөрийн цахим хуудсаар дамжуулан олон нийтэд тухай бүр мэдэгдэх үүрэгтэй.

Зохицуулах хороо нь интернэтийн үйлчилгээ эрхлэгч, домэйн нэрийн үйлчилгээ эрхлэгч болон контент хостингын үйлчилгээ эрхлэгчээс авсан бизнесийн болон хэрэглэгчдийн мэдээллийг зөвхөн зохицуулалтын үйл ажиллагаанд ашиглах үүрэгтэй.

Тус семинарт мэдээллийн технологийн зөвлөх Интек ХХК-ийн судлаач А.Халиунаагийн хэлэлцүүлсэн “Монголын цахим орон зай” илтгэлд дурдсанаар, 2009 оны 5 сарын байдлаар судалгаанд хамрагдсан Монголын 2535 вэбийн 1474 буюу 58% нь ажиллагаатай байгаа бөгөөд 21% нь ажиллагаагүй, 4% нь засвартай, 17% нь домэйн нээлттэй байна.

Харин цахим хуудсынхаа агуулгыг 16% нь тогтмол шинэчилдэг, 4% нь долоо хоног тутам, 6% нь сар тутам, 3% нь улирал тутам, 1% нь хагас жил тутам, 3% нь жилд нэг удаа, 25% нь шинэчлэдэггүй байна.

Энэхүү судалгааны дүнгээс үзэхэд хориотой контент бичигдсэн тохиолдолд түүнийг арилгуулахаар вэб сайтын үйлчилгээ эрхлэгчид мэдэгдэх боломж, нөхцөл хангалтгүй байна. Мөн “агаар ордоггүй” вэб хуудсуудад бичигдсэн хориотой контент “урт насласнаар” худал зүйл үнэн мэт, хориотой зүйл нь зөвшөөрөгдсөн мэт болох сөрөг нөлөөтэй байна.

Тодорхой жишээ авахад, хориотой сэтгэгдэл бичсэн, бичигдсэн этгээд ажилд орох, ажил хэргээ өргөжүүлэхээр шийдэх үед нөгөө талын хүмүүс, тухайлбал Хүний нөөцийн мэргэжилтэн тухайн этгээдийн интернэт дэх замналтай танилцаад бүтэн оноо өгөхгүй байх эрсдэл бий.

Мөн дээр дурдсан Монголын вэбүүд нь домэйний хувьд 67% нь .mn, 21% нь .com домэйнтэй байна. Эндээс харахад 67% нь Монгол Улсын хууль тогтоомжийг чанд сахих үүрэгтэй, 21% нь МУ-ын төдийгүй бусад улсын (олон улсын) эрх зүйн хэм хэмжээг үйл ажиллагаандаа баримтлах үүрэгтэйг харуулж байна.

Дээрх судалгаанд хамрагдсан вэб хуудсуудын 18% нь зугаа, мэдээлэл, сурталчилгааны вэб хуудас бөгөөд хамгийн их сэтгэгдэл бичигддэг, хориотой контентын урсгал бүхий вэб хуудсууд юм.

“Үзэл бодлоо илэрхийлэх эрхэд халдаж байна”, “интернэтийн харилцааг боомилох нь” гэх байдлаар “Харилцаа холбооны сүлжээгээр вэб сайтын үйлчилгээг эрхлэхэд баримтлах түр журам”-ыг хүчтэй эсэргүүцэж байгаа зүйл ажиглагдах боллоо.

Үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх эдлэх нэрийн дор бусад этгээдийн эрх, эрх чөлөө, эрх зүйн журамд халдах, эрх зүйн зөрчлийг зөвтгөх нь зохих үндэслэл болохгүй юм. Интернэтийн харилцаанд хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалах зорилгоор хориотой контентийн талаар эрх зүйн болон технологийн зохицуулалттай байх нь дэлхий нийтийн түвшинд хүлээн зөвшөөрөгдсөн зүйл юм.

Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглал, хүний эрхийн болон харилцаа холбооны олон талт гэрээнүүд, Монгол Улсын Үндсэн хуульд аль нэг эрхийг нөгөөгөөс нь ялгаж үзээгүй бөгөөд хүн эрх, эрх чөлөөгөө эдлэхдээ үндэсний аюулгүй байдал, бусад хүний эрх, эрх чөлөөг хохироож, нийгмийн хэв журмыг гажуудуулж болохгүй.

Эцэст нь хэлэхэд, “Харилцаа холбооны сүлжээгээр вэб сайтын үйлчилгээг эрхлэхэд баримтлах түр журам” нь Интернэтийн үйлчилгээ эрхлэгч, домэйн нэрийн үйлчилгээ эрхлэгч, вэб сайтын үйлчилгээ эрхлэгч, контент хостингийн үйлчилгээ эрхлэгч болон тэдгээр үйлчилгээг хэрэглэгчдийн харилцааг тодорхой болгох, зан үйлийн эрсдлээс хамгаалахад чиглэж байна.

Засгийн газраас батласан Мэдээллийн аюулгүй байдлын үндэсний хөтөлбөр, түүний хэрэгжилтийн төлөвлөгөө болон УИХ-аас батласан Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалаар дээрх журам гаргахыг даалгасан тул Харилцаа холбооны зохицуулах хорооноос тус журам, түүний хэм хэмжээг хүчингүй болгох бус, сайжруулах, нарийвчлах чиглэлээр ажиллах нь тодорхой байгаа юм.

Харилцаа холбооны зохицуулах хорооны тус журам нь Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглал, Монгол Улсын нэгдэн орсон олон талт гэрээ, Үндсэн хууль, холбогдох бусад хуульд тусгасан зарчим, хэм хэмжээнд нийцсэн байна.

Read more...

Байгууллагын тооцоолуур ашиглалтын журам

Л. Галбаатар

Кибер довтолгоотой тэмцэх Монголын баг (MonCIRT)-ийн мэдээлсэнээр, 2009 оны 11 сарын байдлаар жилд 150000 орчим монголчууд кибер халдлагад өртөж, 8000 нь хохирогч болж байна.
Уг хохирогчдын тоонд бүхий л байгууллагууд тодорхой хэмжээгээр багтах болов. Ийм  эрсдэлийн эсрэг гол хэрэгсэл нь байгууллагын "тооцоолуур ашиглах журам" юм.

Тодорхой, тухайлсан харилцааг л зохицуулдаг тул "тооцоолуур ашиглалтын журам" аль ч байгууллага, улсад нийтлэг зарчим, заалттай байдаг. Ингээд тэрхүү зарчим, заалтуудтай танилцая.

- Тооцоолуур, тооцоолуурын сүлжээ, түүн дэх мэдээллийг байгууллагын өмчийн эд хөрөнгө гэж үзнэ.

Байгууллагын эд хөрөнгө гэдэгт таны хариуцсан тооцоолуур, түүнд хадгалагдаж буй бүхий л мэдээлэл (цахим шуудан, дуут шуудан, цахим харилцааны хөдөлгөөн) хамаарах бөгөөд түүнийг ажилтны хувийн нууцад хамааруулахгүй. Мэдээллийг ил болгох, хэрэглэх эрх нь байгууллагын эрх бүхий этгээдэд хадгалагдана.

- Уг эд хөрөнгийг хуулийн хүрээнд байгууллагын удирдлагын баталж зөвшөөрсөн зорилгод ашиглана.

Ажлын бус цагаар, байгууллагаас илүү зардал гаргахааргүй, ажил үүргийн гүйцэтгэлд сөргөөр нөлөөлөхөөргүй бол тооцоолуурыг хувийн хэрэгцээндээ ашиглах боломж ажилтанд бий. Гэвч эндээс л байгууллага кибер халдлагад өртөх эрсдэл бий болдог. Учир нь ажилтны “хувийн хэрэглээ” нь байгууллагын хяналт, тооцоололд багтахгүй өргөн хүрээтэй цахим харилцаа байдаг. “Хувийн хэрэглээ”-нд тулгуурласан халдалтын арга зам, нөхцөл нь хувисан өөрчлөгдсөөр байдаг. Yahoo, Google, Microsoft, Paypal-ийн “үйлчилгээний албанаас” гэх “сайхан мэдээ”, Онлайн лотоны ялагч боллоо гэх мэдээллүүд нь хэрэглэгчийн бүртгэл, холбогдох нууц мэдээллийг цуглуулах, хулгайлах, хордуулах зорилготой байдаг.   

- Уг эд хөрөнгийг хууль бус зорилгод ашиглах нь хариуцлага хүлээлгэх үндэслэл болно.

Байгууллагын холбогдох журамд хориглох үйлдэл, түүнтэй холбогдсон хариуцлагыг тодорхойлж өгдөг. Гэхдээ байгууллагын журам зөрчсөн үйлдэл нь эрүүгийн, захиргааны хариуцлага хүлээлгэх үйлдэлтэй давхцаж байх нь бий. Энэ нь Эрүүгийн хуулийн боловсронгуй бус байдалтай холбоотой. Нэг үйлдэлд хоёр өөр хариуцлага хүлээх эрсдэл ажилтанд байдаг тул байгууллагын хувьд дотоод журмаа хуулиас нарийвчлалтайгаар боловсруулах нь ажилтнуудаа гэмт хэрэгтэн болгох эрсдэлээс сэргийлэх юм. Гэхдээ энэ нь ял завшуулах тухай бус бөгөөд, зөрчил бүхий үйлдэлд тохирсон хариуцлага хүлээлгэх, хэлмэгдлээс сэргийлэх тухай юм.

- Хэрэглэгч зөвхөн албан ёсоор зөвшөөрсөн төхөөрөмж, өгөгдөл, мэдээлэлтэй ажилллана. 

- Албан ёсоор зөвшөөрөөгүй мэдээллийг олж авахгүй.

- Тухайн мэдээллийг ашиглах зөвшөөрөлгүй хүнд сүлжээнээс мэдээлэл татаж өгч болохгүй. 

- Тухайн тооцоолуур, мэдээлэлтэй ажиллах эрхтэй ажилтны тоо тодорхой, хязгаарлагдмал байна.

- Байгууллагын тооцоолуур, түүний сүлжээнд хохирол учруулахуйц мэдээлэл, программыг нээх, хадгалахыг хориглоно.

- Тооцоолуур, түүний сүлжээг зөвшөөрөгдсөн, мэргэжлийн ажилтнаар гүйцэтгүүлэх.

Тооцоолуурын эзэмшил, бүртгэлийн талаар мэддэг, андуурахгүй байх нь чухал юм. Мөн сүлжээний хүрээнд хариуцаагүй мэдээлэл хаяг “андуурсан” байдлаар ирэх нь бий. Түүнийг буцааж илгээх нь зохистой байдаг.

Тухайн байгууллагын ажилтан хэдий ч, тухайн мэдээлэлтэй холбоогүй этгээдэд мэдээлэл дамжуулах нь журмын эсрэг үйлдэл юм.

Тодорхой давтамжтайгаар тооцоолуурын нэвтрэх үгийг солих нь зохистой бөгөөд энэ талаар бусад ажилтанд мэдэгдэх шаардлагагүй юм. Нөгөө талаар, нэвтрэх үгийг солих тухай байгууллагын мэдэгдлийг дуурайсан, “хортой” мэдэгдэл ирэх нь ч бий. Иймд нэвтрэх үг солихын өмнө түүний давтамж, хэлбэр зэрэгт анхааралтай хандах хэрэгтэй болдог.

Тооцоолуур ашиглалтын хүрээн дэх аливаа асуудал нь тусгай мэдлэг, туршлага шаардсан зүйл тул ажилтан бүр мэдээллийн технологийн мэргэжилтэнтэйгээ зохих хамтын ажиллагаа, харилцаатай байх нь тааварлахад бэрх, олон янзын дүр төрхтэй кибер халдлагаас өөрийгөө болон бусад ажилтнаа хамгаалах гол нөхцөл юм.

Энэ удаа тооцоолуур ашигладаггүй байгууллага, ажилтан ховор болж буй, нөгөө талаар кибер халдлагад өртөх хохирогч нэмэгдэж буйтай холбогдуулан байгууллагад мөрдөх “тооцоолуур ашиглах журам”-ын тухай толилууллаа.

Read more...